છોટા રીચાર્જ – ફૂલ ટોકટાઈમ

છોટા રીચાર્જ – ફૂલ ટોકટાઈમ

ભાષાની ગલીકુંચીઓમાં ફરવાના ઘણા નકશા તૈયાર થાય પણ એ સતત વહેતા દરિયા જેવી છે ! નદીઓના પાણી અને વિંઝાતા વાયરાથી તેનો પ્રવાહ સતત ઉછાળા મારતો જ રહે છે. અને આપણે ચમચી જેટલા ઉપયોગોની ચર્ચા કરીએ છીએ. સામાન્ય રીતે જોઈએ તો ભાષાને આપણે કહીએ કે એ પ્રત્યાયન કરે છે ! જરા શાંતિથી વિચારીએ (હા, એ વિચાર પણ ભાષા વગર હોત કે ....?) એક અજબ મૂંઝવણ થાય છે ને કે ભાષા ના હોત તો વિચાર ના હોત, આપણી રહેણીકરણી આ મુજબની ના હોત.

અને જો ઉપરનો ફકરો ફરી વાંચશો તો સમજાશે કે અમે અહિયાં “ગુજરાતી” – એટલે કે આપણી માતૃભાષાની જ વાત નથી કરતા. શાળામાં પણ બચ્ચાઓ પોતપોતાની મરજીથી ભાષાની કરવત મુકતા હોય છે. હિન્દી બોલે, કોક અગડમ બગડમ અંગ્રેજી- કોઈકને વળી પોતાની લહેકાવાળી ભાષામાં મજા પડે. કેટલાકની પોતાની કોડેડ લેન્ગવેજ હોય – “પેસમેલી તસમમને સસમમજ નાસમા પસમડે !” 😊

આવી બધી ભાષામાં આપણી ગુજરાતીને પોંખવા અમે સૌ તૈયાર હતા. આયોજન શું કરવાનું હોય – અમારી કેબીનેટ મળી...નક્કી કર્યું ! લેખક કવિઓના નામ લેવા પડાપડી..અંતે દરેકને પોત પોતાના ખંડના નામ મળ્યા. હવે શું કરવું જોઈએ ? ગીતો તો હોય –“વાર્તાઓ ?” “ના, એ તો હોય જ છે ને !” “તો ગામની ઘટનાઓને વાર્તા બનાવીએ તો ?” “હા, એ ચાલે !” “પણ ગીતોમાં પીચ્ચરના ગીતો ય હોવા જોઈએ. ગુજરાતી જ !” “વ્હાલમ આવો ને...થી લઇ શાંત ઝરુખે વાટ નીરખતી...” જેવા છ ગીતો નક્કી થયા. (એ વાત જુદી છે કે એમાં મોટાભાગના ગ્રુપે શાંત ઝરૂખે જેવી શાંત ગઝલને બદલે નર્મદા છે..કેન્સલ...” પર નાચવાનું પસંદ કર્યું.) એક ખંડમાં સૂચનાઓ વાંચી એ મુજબ કાર્ય કરવાના હતા. શાળાના ચોગાનમાંથી “ક” શોધવામાં તેઓએ જે મહેનત કરી છે અને બાકીનાઓએ તેમને બીજે બીજે રસ્તે ભેળવી દેવા ભાષાનો ધારદાર ઉપયોગ કર્યો છે ! એ તો જોઈએ/સાંભળીએ તો મજા પડે. સારા અક્ષરથી લખવાનું ગમે છે તો તમારા માટે એક ખંડ છે. તેમાં તમને ટીપ્સ આપવામાં આવશે. શબ્દો અને વાક્યો લખાવશે..તમારા કાગળ જોવામાં આવશે અને પછી તમારા અક્ષરને ક્રમાંક અપાશે. આ ખંડમાં અમને અમારી શાળાનો એક નવો “હસતા_અક્ષર” મળ્યો અને તે છે અમારી “પલક”.

 મોટાભાગે એ કોઈ બાબતમાં લીડરશીપ નહોતી કરતી તેણે આખા ખંડની લીડરશીપ કરી. આવું જ નિબંધ લેખનમાં પણ નવા તણખા મળી આવ્યા. નિકીતાએ અમારા પુસ્તકાલયનું શો-કેસ ગોઠવ્યું. પહેલા કહે અમારી પાસે હજારથી વધુ પુસ્તકો છે, તેમાં ગીર્તોના, વાર્તાના, નિબંધના, વિજ્ઞાનને લગતા, ઈતિહાસને લગતા...વગેરે વગેરે (આમેય, અમારી નિકીતાની પ્રસ્તાવના લાંબી હોય !) ને પછી કોઈને એમ થાય કે લાવો આજે જ વાંચું તો વાંચવા પુસ્તક આપે ને શરત કરે વાંચીને એની મુખ્ય વાત કહેવી પડશે. કેટલાક વાંચે, કેટલાક પાના ફેરવી પુસ્તક બદલાવા આવે કે બીજી આપ.. નિકિતા પુસ્તક આપે સાથે એક છણકો ય હોય..હવે નહિ બદલી આપું ! આ વાંચી લે..

આમ ત્રણ કલાક વારાફરતી બધા જુદા જુદા ખંડમાં જઈ આવ્યા પછી સંધ્યા સભામાં દરેકે પોતાના ખંડમાં ગમેલી, ના ગમેલી બાબતો કહી. પોતાના ખંડમાં કયું જૂથ સારું કરીને ગયું ને કોને માત્ર ગોકીરો કર્યો એ ય કહ્યું. સારું કર્યું એમને તાળીઓનું માન પણ આપ્યું. અને આ રીતે માતૃભાષાનું અમારું આ છોટા રીચાર્જ અમને ભાષાનો ફૂલ ટોકટાઈમ આપતું ગયું... 

મુલાકાતનું મંથન !

મુલાકાતનું મંથન !

બાળક એ સમાજનો સૈનિક છે. ભવિષ્યનો સમાજ આજના આ સૈનિકો વડે જ કાર્યરત થવાનો છે ત્યારે આજના વિદ્યાર્થીઓ કોઈ પ્રાથમિક અનુભવથી વંચિત રહી જાય તો ભવિષ્યનો સમાજ બિન-અનુભવી નિર્માણ પામે. ‘આપણી પ્રાથમિક જરૂરિયાતોને પૂરી પાડવી એ સરકારની ફરજ છે અને એ આપણો હક પણ છે !’- એવું આપણે જયારે કહીએ છીએ ત્યારે પુરક વાક્ય એ હોય છે કે એ હકોનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવાની ફરજ નાગરિક તરીકે આપણી જ છે. ઘણીવાર સુવિધાઓના ઉપયોગની જાણકારીના અભાવે સરકારની સુવિધાઓ માટે કરેલો ખર્ચ ધૂળ ખાતો હોય છે. આવી મુશ્કેલીઓ  ભવિષ્યમાં દુર થાય, તે નિશ્ચિત કરવું એ પ્રાથમિક શાળાનું વર્તમાન કાર્ય છે !

આપણી કઈ પ્રાથમિક જરૂરિયાત માટે કઈ સરકારી સંસ્થાની મુલાકાત કરવી? – ત્યાં ગયા પછીની શું પ્રક્રિયા કરવી ?- વગેરની માહિતી અને અનુભવ પ્રાથમિક શિક્ષણ સમયે જ જો કરી લેવામાં આવે તો હાલના અભ્યાસક્રમની સાથે સાથે બાળકોના જીવનમાં અસરકારકતા જોવા મળશે. આપણી આસપાસનો સમાજ આપણી કાળજી માટે કેટલો કાર્યરત છે તે જોયા પછી બાળકની નજર પણ ચોક્કસપણે  તેમની તરફ આદરપૂર્વકની બને જ ! બાળકોને વર્ગખંડની બહાર ફરવું વધુ ગમે છે – તે આપણને ખબર છે ! મુલાકાતે મેળવેલું શિક્ષણ ચિરસ્થાયી બને છે – તે પણ આપણને ખબર છે ! – બસ આ બંને બાબતોમાં શિક્ષણ ઉમેરી દઈએ તો ? તો તો પ્રવાસ નો પ્રવાસ અને સાથે સાથે જીવન શિક્ષણ પણ !

સમાજિક વિજ્ઞાન અંતર્ગત શાળાની ટીમે પણ આવું જ કઈંક આયોજન કર્યું. આગોતરા આયોજનમાં  બાળકોના વિવિધ જૂથોએ  વિવિધ સંસ્થાઓમાં “શું જાણશો?” –તે માટેનાપ્રશ્નો તૈયાર કર્યા. ગ્રુપ લીડર્સએ પ્રશ્નો પૂછી માહિતી અહેવાલ તૈયાર કરવાનું આયોજન કર્યું.

અમને મુલાકાત પહેલાં હતું કે ફક્ત બાળકોને જ સંસ્થાઓ સાથે સંવાદ કરવા સૌથી વધારે ઉત્સુકતા હશે, પરંતુ નદીસર આરોગ્યધામ, બરોડા ગુજરાત ગ્રામીણ બેંક- નદીસર, ગ્રામ પંચાયત, કૌશલ્ય વર્ધન કેન્દ્ર – બધી જ સંસ્થાઓના કર્મીઓનો બાળકોને માહિતગાર કરવાનો ઉત્સાહ પણ બાળકો કરતાં ઓછો નહોતો ! હવે વિચારો કે બે ઉત્સાહિત કાંઠો ધરાવતી નદી કેવી વહેતી હશે ? બસ આ જ રોમાંચ હતો આખી મુલાકાત દરમ્યાનનો !

મુલાકાતના બીજા દિવસે કેટલાક પ્રશ્નો વડે તપાસ્યું કે બાળકોમાં મુલાકાત અને સંવાદનું કેટલું ઉગ્યું અને જ્યાં જ્યાં જરૂર જણાઈ ત્યાં ફરી થોડું વાવ્યું ! ચાલો જોઈએ બાળકો અને સમાજસેવક રૂપી જાહેર  સંથાઓના આ ઉત્સાહને...

વારતા રે વારતા … કહે તેની વાર્તા !

વારતા રે વારતા … કહે તેની વાર્તા !

 કહેવાતી જાય, ગણાતી જાય…એક વાર્તા એમ વહેતી જાય…

આજે બીજા ધોરણમાં પ્રયોગ કરી… શરૂ કરી ત્યારે ખબર નહોતી કે કઈ બાજુ જશે..પણ પૂરી થઈને પછી તેમના બધા વડે મળેલું હગ ઓવેશન (કેમ, ખાલી સ્ટેન્ડિંગ ઓવેશન જ હોય !)

તો આ રહી વા_ર_તા …

એક તળાવ હતું. તેમાં પાંચ મગર રહેતા હતા. (પછી મગર કેવા હોય એનું મરચું મીઠું ભભરાવવું, ખાસ તો કંઈ જ કર્યા વગર તળાવના કિનારે પડ્યા રહે એ કહો) તળાવના કિનારે ત્રણ ઝાડ... દરેક ઝાડ પર પાંચ પાંચ ચકલીઓ રહેતી..(શું પૂછવું એ ખબર પડી ગઈ હશે !) એકવાર પહેલાં ઝાડ પર ની પ્રીયાંશી ચકલી છેલ્લા ત્રીજા ઝાડની પરની માહી ચકલી ને ફોન કર્યો... (અહીંયા ચકલી ની જેમ ફોન કરતા આવડવું જોઈએ....) ચક ચક ચિી (આવું જ બોલવું પડે...વાંચતા ના આવડે) ચીક ચી... (પછી એ જ ફોનમાં શું કહ્યું એ સમજતા આવડવું જોઈએ) ઓયે માહી યાર આ બાજુ આવ..મારા ઝાડ નીચે શું અલમસ્ત પડ્યા છે... બિલકુલ અખિલ અને હિતેશ જેવા...(નામ બદલવાના હોય ને !🤩) ચલ એ બે મગરને આપણી ચાંચ ચખાડીએ... માહી કહે : ચ્રર્ર્ર્રર્ર્ર ચા ચા ચી ચી (શું એમ ? ગમ્મે તે કહેવાનું જેમ કે એ થોડી તૈયાર થઈ જાય ? જરા વાર આનાકાની કરાવવાની) પણ પછી એ તો ગઈ... બેય ચકલીઓ વિચાર કરે કે ચાંચ મારવા જઈએ.... વળી પાછી માહી કહે...(શું? એ જ પેલું ચ્રર્ર્ર્રર્ર્ર ચા ચા ચી ચી....) ના યાર મને તો બ બ બી બિક્ક્કક્ક લાગે.... ! પ્રીયાંશી “ચલ.. હટ..બીકણ..જો હું કંઈ બીવું છું !” “ઝાડ પર બેસી તું મગરે બેઠી હોય એમ રોફ ના માર ! નીચે જઈ મગર પર બેસું તો ખરી કહું..” “એમ જોઉં છે તારે?” એમ કહી પ્રીયાંશી ઉડવા તો ગઈ પણ ત્યાં જ “હાઆસાઉ.....ફાયાસુંસ” (આ શું ? જુઓ આ મગર તો આવું કંઇક બોલે... ચોક્કસ કેવું બોલે એ કાંઈ આપણે ના જાણી શકીએ...) પણ આ અવાજથી પેલી બેય ચકલીઓ જાણે બકરી બે થઈ ગઈ... ફફડી ને પાછી ચૂપચાપ બેસી ગઈ ડાળ પર..થોડીકવાર પછી માહી એ પાંખો ફફડાવી... “ચી ચી ચિચી ચી ચી...હંક..કહેતી તી ને કે આમ કરી નાખું ને તેમ કરી નાખું હવે કેમ બેસી ગઈ ?” પ્રીયાંશીબહેન તો બોલે કે ચાલે....પણ એમનામાં તો આવી ગઈ એવી હિમ્મત કે ચલ...મારીએ ચાંચ... છતાં એ મુશ્કેલી તો હતી જ કે ક્યાંક મગરભાઈ મોં ના ખોલી દે !

ત્યાં તો દૂરથી અવાજ સંભળાયો...(બોલો કોણ હશે ?) “ક્ર્ર્રર્ર્ર્રર્ર્ર કા કા ક્ર્ર્રર્ર્ર્રર્ર્ર્ર કા કા” (બધા બોલી પડશે કે કાગડો, તો આપણે કહેવાનું ના ! કાગડો નહિ કાગડા !) પછી પૂછો કેટલા કાગડા રાખવા છે ? (તેઓ કહે એ માત્રામાં કાગડા લો એટલે વાર્તા આગળ વધે !) [અમારી વાર્તામાં છ કાગડા આવ્યા) કાગડા આવ્યા... “ઓયે...ચકલીઓ...ક્ર્ર્રર્ર્ર્ર કેમ્મ્મ્મમ છ્હ્હૂઊ?” (હવે કાગડા બોલે કા..કા..માં આવું થોડું શાહરૂખ જેવું ક્ક્ક્કક્ક્ક્ક નાખો તો એમને મજા પડશે !) કેમ છો મજામાં ? શું છે આપણા ઝાડની નવાજૂની ?” માહી કહે, “કલ્લુ અંકલ, (હવે રાખોને ભાઈ ક પરથી કાગડાનું જે નામ રાખવું હોય...એ...) અમારે પેલા મગરને ચાંચ મારવી છે..પણ બીક લાગે છે ! “હુહ...(કાગડો..કદાચ ક્રૂઊઊઉ ક્રૂઊઊઊ એમ પણ બોલે !) એમાં શી મોટી વાત છે...આ તો મારા ડાબા હાથનો અરરરર (કે કર્ર્ર્રર્ર્ર્ર) ડાબી આંખનો ખેલ છે. હું આ ગયો ને આ આવ્યો...તમારા માટે મગરની મંજૂરી લઇ... કાગડો તો ઉડ્યો મગર પાસે..બંને ચકલીઓ જોઈ રહી ફાટી આંખે !

    કાગડાએ કહ્યું, “કેમ છો મગર મિત્રો, આ તમારા શરીર પર ઈયળો ક્યારની પડી છે ? “મગરે માંડ આંખ ખોલી – (આંખ ખોલી બતાવો ધીમે ધીમે...) “હ્છ્છછ્છ્હ્છ....ઈઈઈયળ ?” “હા, ઈયળ નહિ ઈયળો !” “કેટલી છે ?” કાગડો તો કુદ્યો મગરની પીઠ પર...”આઆઆઆઅ...જુઓ તમારા પર...ચાર...ને તમારા પર બીજી ચાર ! “ (તમારે નહિ કહેવું પડે છોકરા બોલી પડશે...આઠ) “મગરભાઈ આ તો મગજમારી (કે મગરમારી) થઇ ગઈ..” “ઓયે કલ્લુ તું વીણી લે ને ભાઈ..મારી આ જાડી પૂછડી તો ત્યાં સુધી નહિ પહોચે !” અને કલ્લુ એ તો સીટી મારી...ચકલીઓને બોલાવી. (કલ્લુની સીટી કેવી વાગે? – વગાડો અને વગડાવો) પ્રીયાંશી અને માહી તો તૂટી પડી....ચક ચક..તક...તક...ટક ટક....(આમ, નહિ...એક એક કરી ઈયળ પકડો... ) એ ટક – એક, ટક – બે, ટક – ત્રણ (આઠ પછી પણ ટક ચાલુ રાખો...તેમને મજા પડે ત્યાં સુધી ) પછી તો મગરને થવા માંડી.....ગલીપચી...ને એ તો ભાગ્યા..પાણીમાં...

આવું જે કહેવું હોય તે – પછી બોર્ડ પર સંખ્યા અને નામ લખો તેઓ જોડે...ને વાર્તા લખે...

અમારા બીજા ધોરણના ટાબરિયાઓ ને તો મજા પડી...તમે ટ્રાય કરી જુઓ...ને કહેજો.

વાર્તા આપણી..મજા આપણી...જેમ ગાય તેના ગીત એમ “કહે તેની વાર્તા” !

શ્રેષ્ઠ નાગરિક – એ શિક્ષણની જવાબદારી !!

શ્રેષ્ઠ નાગરિક – એ શિક્ષણની જવાબદારી !!

       રાષ્ટ્રના બે પર્વ આપણે બે દિવસ ઉજવીને અટકી ના શકીએ ! આઝાદ હોવાની પ્રેક્ટિસ કરવી પડે. અચાનક આવી પડતી આઝાદી તેની સાથે જવાબદારીઓ લઈને આવે છે. અને તમારી આસપાસ નજર દોડાવો....દુનિયા એવા લોકોથી ભરી પડી છે જેમને કામ તો કરવું છે પણ જવાબદારી ભાગતા ફરે છે. હું કૈક કરીશ તો મારા બોસ શું કહેશે ? મારા સહકર્મી કેવી ટીકા ટીપ્પણી કરશે ? મારા ઘરના વ્યક્તિઓ, મારા મિત્રો તેને કેવી રીતે જોશે ? લોકો શું કહેશે ? કોઈકે બરાબર કહ્યું છે, “ સબ સે બડા રોગ, ક્યા કહેંગે લોગ !”  અને આ રોગ ભલભલાને પોતાના કાર્ય કરતા થંભાવી દે છે. માણસો જાતે નક્કી જ નથી કરી શકતા કે તેઓ જે કરવા જઈ રહ્યા છે તે યોગ્ય છે કે નહિ ? વારેવારે તે બીજાની કન્ફર્મેશન લેવા દોડી જાય છે. સલાહ લેવી એક બાબત છે અને કન્ફર્મેશન લેવી બીજી !

        આપણી શાળાની નાગરિક ઘડતર પ્રવૃત્તિ વિદ્યાર્થીઓમાં અત્યારથી જ નિર્ણય લેવાની અને તે નિર્ણય મુજબ આયોજન કરી કાર્ય કરવાની સાથે તેની જવાબદારી ઉપાડવાની શક્તિ નિર્માણ કરે છે. આ વખતની બાળ સંસદ બરાબર પ્રજાસત્તાક દિનના આગળના દિવસ સાંજે ભરાઈ. જેમાં દરેક ગૃપની કામગીરીની સમીક્ષા થાય, શાળાના અન્ય પ્રશ્નોની પણ અહિયાં ચર્ચા થાય. સામાન્ય રીતે યશવંતની નજર દરેક બાબત પર હોય જ છે અને દરેક સંસદમાં તે પોતાની વાત રજુ કરે જ. પરંતુ આ વખત સામે નેહલ હતી.. બંને વચ્ચે સંવાદ થયો તે અમને “શુકુન” આપતો હતો કે તેઓ પોતાના હક માટે જાગૃત છે સાથે જ પોતાની જવાબદારીઓ માટે સભાન પણ !

એક પ્રજાસત્તાક દેશ માત્ર “પ્રજાસત્તાક છીએ” એમ કહેવાથી નથી બની જવાતું, એ માટે જેની પાસે સત્તા છે તેમનું શિક્ષણ પણ કરવું પડશે !

જુઓ -: નાગરિક ઘડતર એક પ્રવૃત્તિ જ નહિ પ્રક્રિયા પણ 

અનિર્ણિત કાર્યક્રમ, નક્કી છે માત્ર “મોજ” !

અનિર્ણિત કાર્યક્રમ, નક્કી છે માત્ર “મોજ” !

     વર્ષ દરમિયાનની કેટલીક ઈવેન્ટ્સ હવે નક્કી જ હોય છે. એ પૈકી એક એટલે “મતદાર જાગૃતતા માટેની ક્વિઝ” દર વર્ષે ટીમ એમાંથી નવું નવું શીખી લઇ કૈક ને કૈક ઉમેરી લેતી હોય છે. (બાદબાકી પણ થાય)

આ વર્ષે વિચાર્યું કે આ ક્વિઝ અંગ્રેજીમાં કરીએ તો ? થોડી કાનાફૂસી થઇ કે એક તો એમાં આવતા પ્રશ્નોના જવાબ યાદ રાખવા અને ઉપરથી હવે અંગ્રેજી ! રહેવા દઈએ... વળી થયું કે “ટ્રાય કરવામાં શું જાય છે ?” પ્રશ્નો અને તેના જવાબ પહેલેથી તેમને આપી દેવાયા કે આટલામાંથી જ પૂછીશું. શરૂઆતની કેટલીક મીનીટસ તેમના અને અમારા પક્ષે અટપટી રહી. પ્રશ્ન પૂછાય પછીની વચ્ચે આવતી દસેક સેકન્ડનો બાળકો કરતા અમને ભાર લાગે કે આ પહેલો પ્રયાસ નિષ્ફળ જાય તો ફરી બાળકો આવો ટ્રાય નહિ કરે... ધીમે ધીમે પીક અપ પકડાઈ ગઈ. (એ વાત જુદી છે કે અમે ગણિત અને વિજ્ઞાનના પ્રશ્નોનો બેક અપ પ્લાન બનાવેલો જ હતો !)

ક્વિઝ પૂરી થયે સ્પર્ધકોને તેમના  અનુભવો શેર કરવા કહ્યું. તેમાં બઝર રાઉન્ડના પોઈન્ટ્સ સ્કોર કરવા માટે ભૂમિકાએ વાપરેલી ટ્રીક અને જવાબ આપવાનું તેમનું મીકેનીઝમ; એ બધા માટે નવું હતું. ઓડીયન્સ ઓપીનીયન એવો આવ્યો કે આવી ક્વિઝ વધુ થવી જોઈએ.. દરેક વિષય માટે ! હવે બોલ અમારા પક્ષે હતો – અમે ફરી દડો ઉછાળી માર્યો એમના પક્ષે કે તેઓ જાતે આયોજન કરે પછી રીવ્યુ કરી લઈશું.

બીજા દિવસે અમને મળેલું આયોજન કૈક આવું છે. “એમ પણ દરેક શનિવારે ટેસ્ટ હોય છે એટલે શુક્રવારે બપોર પછી એ વિષયનું રિવિઝન કરી લેવાનું હોય. એવામાં એ દિવસે એ વિષયની ક્વિઝ રાખીએ. અમે દરેક ધોરણમાંથી બે બે વિદ્યાર્થીઓ પ્રશ્નો અને તેની ચાવીઓ બનાવીને તૈયાર રાખીશું. બે વ્યક્તિ જજ રહેશે અને એક એન્કરનો રોલ કરશે. આ વ્યક્તિઓ ક્વિઝમાં ભાગ નહિ લઇ શકે. બાકીના જેમને ભાગ લેવો હોય તે દરેક ધોરણમાંથી પોતાનો એક એક સાથીદાર પસંદ કરી ટીમ બનાવી લે. !”

અમે બધા વિદ્યાર્થીઓ વારાફરતી ભાગ લઇ શકે તે માટે નાનકડો સુધારો સૂચવ્યો છે કે આપણા નાગરિક ઘડતરના જૂથ કે જેમાં ત્રીજા થી લઇ આઠમા સુધીના વિદ્યાર્થીઓ છે જ તો એ જ ટીમ હોય. એ જૂથમાંથી એક વિદ્યાર્થી એક વિષયની ક્વિઝમાં ભાગ લઇ શકે !

     અમારી દરખાસ્ત મંજુર થઇ ગઈ છે. હવે આ આયોજન મુજબ ક્વિઝ થાય છે કે નહિ ? થાય છે તો અસરકારક રહેશે કે નહિ ? આ કશું ય નક્કી નથી – હા એક વાત નક્કી છે અને એ છે અમારી “મોજ” – આનંદ સાથે જીવ્યાનો, સાથે વિચાર્યાનો, સાથે શીખવાનો !

🔨🔧 પ્રોડક્ટ નહિ પણ,જ્યાં પ્રક્રિયા મહત્વની છે !! 📌📐

🔨🔧 પ્રોડક્ટ નહિ પણ,જ્યાં પ્રક્રિયા મહત્વની છે- TLM નિર્માણ !! 📌📐

        તમારી ઉંમર કેટલી ? એવું કોઈ પૂછે એટલે આપણે આપણા જન્મદિન થી સર્ચિંગ શરુ કરી દઈએ છીએ ! કોઈ તમને પૂછે કે તમારા શરીરની ઉંમર કેટલી તો તો પણ એ જ સર્ચિંગ..  ખરેખર તો તેમાં ૯ માસ ઉમેરવાનું આપણને યાદ પણ નથી આવતું. આજ ભૂલ કરીએ છીએ આપણે આપણી શીખવાની ઉંમરમાં ! મોટાભાગના લોકો માને છે કે આંગણવાડી થી આપણે શીખતાં થઈએ છીએ, તો શિક્ષણવિદો કહે છે કે ના .. જન્મતાં જ શીખવાની શરૂઆત થઇ જાય છે... જ્યારે વિજ્ઞાનીઓ એક કદમ આગળ કહે છે કે મા ના ઉદરમાંથી જ આપણે સાંભળીને શીખવાનું શરુ કરી દઈએ છીએ. જેના ઉદાહરણ રૂપે અભિમન્યુને વારંવાર આપણે યાદ કરીએ છીએ. બની શકે કે  આ બધી જ વાતોમાં એક વાત માની લઈએ કે શીખવાની મુસાફરીની શરૂઆત મા ના ઉદરથી થતી હોવી જોઈએ અને આ મુસાફરીમાં કેટલાંક બાળકો શરૂઆતથી જોડાતાં હોય તો કેટલાક બાળકો જન્મ પછી શીખવાની મુસાફરીમાં જોડાતાં હશે ! પરંતુ આ બધી વાત સાબિત કરવાની આપણી કેપીસીટી નથી અને અહીં એ મુદ્દો પણ નથી . 

         મુદ્દો છે TLM નિર્માણ નો ! એટલે કે વર્ગખંડમાં શૈક્ષણિક વિષયવસ્તુને સરળતાથી શીખી શકે તેવા ટીચિંગ લર્નિંગ મટીરીયલ બનવાવવા અંગેનો. હંમેશા એક શિક્ષકના જીવ તરીકે આપણા સૌની એવી અપેક્ષા રહી છે કે બાળકો સરળતાથી સમજી શકે અને ઝડપથી શીખી શકે તેવી TLM નામની જાદુ કી છડી મળી જાય ? બાળકો જોવે અને તરત જ જ્ઞાન પોઠે અને વિષય વસ્તુ મોંઢે (હા..હા ...હા.. આમાં પણ આપણું સર્ચિંગ પેલા ઉપરના જન્મદિન જેવું જ છે ! આપણને એવું જ છે કે TLM બનાવી દીધા પછી વર્ગખંડમાં બાળકો સામે મૂકી.. તેના વિશે ચોકસાઈપૂર્વક કહીએ..ત્યારબાદ બાળક શીખવાનું શરુ કરે છે ! અને આ વર્ગખંડમાંના આપણા ઘણા  ભ્રમ પૈકીનો એક ભ્રમ છે ! 

 પ્રાથમિક શિક્ષણ જગતમાં  ટીચિંગ લર્નિંગ મટીરીયલ એવો શબ્દ વપરાવવાનો શરુ થયો ત્યારે આગ્રહ રાખવામાં આવ્યો હતો કે વર્ગખંડોમાં શિક્ષક જાતે બાળકો સાથે મળીને જ ટીચિંગ લર્નિંગ મટીરીયલ નું નિર્માણ કરશે. અને તે અંગેના વર્કશોપ પણ એટલા માટે જ કરવામાં આવ્યા હશે. પરંતુ આપણે સૌએ તેને અલગ અલગ બે ભાગમાં વહેંચ્યું TLM બનાવવા માટેનો સમય અને બતાવવા માટેનો સમય એટલે કે તાસ ! પરિણામ કામ વધ્યું હોવાની ફરિયાદો શરુ થઇ ! પરંતુ હવે જુદી રીતે વિચારીએ તો જો આપણે આપણા TLM નિર્માણમાં બાળકોને જોડી દઈએ તો અભિમન્યુ વાળો નિયમ લાગુ પડતો હોય છે. TLMના  નિર્માણ કાર્યમાં જ બાળકો મોટાભાગનું જાણી અને વિગતે સમજી લેતાં હોય છે. કેટલાંક બાળકો તો તે મટીરીયલ્સને  કેવી રીતે વર્ગખંડમાં પ્રદર્શિત કરવાના છો તે સાથેના આઈડીયાઝ સાથે સજ્જ થઇ જાય ! એટલે કે માની લો હવે એક નહિ જેટલાં બાળકો એટલા શિક્ષકો ! અને મોટો ફાયદો જેટલાં બાળકો એટલા હાથ પણ ! હવે આપણા હાથમાં છે કે બાળકોને સાથે રાખી શીખવતાં શીખવતાં TLMનું સરળતાથી નિર્માણનું સ્માર્ટ વર્ક કરવું છે, કે પછી TLM નિર્માણની મજૂરી અને પછી વર્ગખંડમાં બાળકોને તે સમજાવવા માટેનો બેવડું મજૂરીકામ ? 

     ધોરણ ચારના બાળકોને જયારે હિન્દીમાં ગિનતી માટેનું ટીચિંગ લર્નિગ મટીરીયલ્સમાં જોડ્યા ત્યારે બાળકોનો તેમાં જોડાવાનો ઉત્સાહ જાણે કે અભિમન્યુથી કમ નહોતો જ  ! ચાલો જોઈએ કેટલીક પળોને ક્લિક વડે...