April 12, 2021

કોઈ તો રોક લો..


કોઈ તો રોક લો..


'રાંઝણા' (ધનુષવાળું) ફિલ્મ જેવું આપણું આખું વર્ષ રહ્યું. માંડમાંડ કોઈક રસ્તો શોધી લઈએ ત્યાં તો મૂવીમાં જેમ ઝોયાને બીજું કશુંક પસંદ આવી જાય એમ આપણા શૈક્ષણિક માર્ગોના વળાંકો આપણે જોઈ રહ્યા હોઈએ ને તે આડા ફંટાઈ જાય. 

વાલીઓ, બાળકો અને ફળિયામાં ટ્યુનિંગ કરાવીને ઓનલાઈન શીખવા માટેનું વાતાવરણ બરાબર સેટ કર્યું. હવે, છૂટી જતાં એ બાળકો સુધી બીજા બાળકો ય સંદેશ પહોંચાડી દેતા. જેમ રૂબરૂ આવતા ત્યારે એકબીજાને 'લેસન કર્યું?' એમ પૂછતા તેમ હવે ફોનથી-મેસેજથી એકબીજાને શીખવા તરફ ધક્કો મારતા થઈ ગયેલાં. ત્યાં જ ધોરણ 6 થી 8 ખોલવાનો નિર્ણય આવ્યો ને શરૂઆતમાં કેટલાંક બાળકોએ તો રીતસર દોટ જ મૂકી. શિક્ષકો, બાળકો, વાલીઓ – એમ બધાં જાણે જીવનમાં પહેલીવાર શાળાઓ ખૂલી હોય એમ અનુભવતાં હતાં. વર્ગો પ્રમાણમાં શાંત લાગે. અરે! આપણે કહ્યું હોય કે છૂટાછૂટા બેસી ખાજો, તો એ વાત માને! (અમારા માટે તો એ નવાઈ હતી કે બાળકો આટલાં બધાં કહ્યાગરાં થઈ ગયાં.)

કેટલાંક છેલ્લી પાટલી પર એકલા એકલા બેઠા હસતાં રહેતા... મંદમંદ... ('થ્રીઇડિયટ્સ'માં આમિર ખાન હસે એમ...  'મજા આ રહા હૈ... કઈ મહિનોં સે સપના થા કિ મૈં સ્કૂલ મે લાસ્ટબેન્ચ પર બૈઠા હૂ ઔર ટીચર પઢા રહે હો... ઔર આજ વો સપના સચ હો ગયા હૈ.ટૂંકમાં ભણવું - ન ભણવું એ બધાં કરતાં એકબીજાને મળવું (દૂરથી તો દૂરથી) જાણે અમૃત જેવું હતું. નિદાન કસોટી આવી, એમાં પણ તેઓએ સંપૂર્ણ – જાણે કે પરીક્ષા આપવાનીય મજા પડતી હોય એમ હાજરી આપી.  

બધું જ મસ્ત ચાલતું હતું. (આપણી ભીતર રહેલો કુંદન હવે ખુશ હતો કે હવે તો બધું જ ઓલ સેટ જ છે.) ત્યાં ધીમે ધીમે ઝોયાએ રંગ બદલવાનું શરૂ કર્યું. છાપામાં આપણાથી દૂર – કેસ વધવાના અને સેકન્ડ વેવ, ડબલ મ્યુટેશન જેવા શબ્દો; પહેલાં છૂટકછૂટક અને પછી જથ્થાબંધ વધ્યા. અમે તેમને ફરી ઓનલાઈન ભણવાનું થાય તો શું કરીશું, તેમને શું મુશ્કેલી પડે, તેમણે તેમાં ટેક્નિકલ રીતે કઈ કઈ બાબતો ધ્યાન રાખવી – જેવી ચર્ચાઓ કરતાં. (પણ મનમાં તો એમ જ કે, 'ના રે! હવે ગુજરાતમાં એટલા બધા કેસ ન જ આવે કે શાળાઓ બંધ કરવાની થાય.') અમારી આ ટ્રેન હવે પાટા પર પૂરપાટ દોડતી હતી. ધોરણ 1 થી 5 ના બાળકો પણ હવે તેમને લેવા ટ્રેન ક્યારે ઊભી રહેશે તે માટે પૂછપરછ કરતાં હતાં, ને અમેય કહેતાં કે હવે બસ થોડાક દિવસ. ત્યાં તો ગુજરાતમાં કેસ – પંચમહાલમાં કેસ – ગોધરા તાલુકામાં – પરિઘ નાનો થતો ગયો. કેટલાંક બાળકોના વાલીઓએ બાળકોને ટ્રેનમાંથી ઉતારવા માંડયા અને દેખાદેખીથી શરૂ થયેલી આ ઘટમાળ પછી તો ભયના ઓથાર હેઠળ – ટ્રેન મોટી ને પૅસેન્જર ઓછા એવા હાલ થઈ ગયા. અમે પણ કાળજીના ભાગરૂપે બાળકોને વર્ગમાં બેસાડવાનું જ બંધ કરી દીધું. ફોનથી સંપર્ક ફરી શરૂ કર્યા. છતાં લાગતું હતું કે  હવે થોડોક સમય, પાછું બધું બરાબર થઈ જશે.  

પણ ત્યાં જ – ટ્રેન રોકો અને પૅસેન્જર ખાલી કરો – એવી હાલત આવી ગઈ.

એ પછીના ચોવીસ કલાક અમારા માટે 'રાંઝણા'ના કુંદનના છેલ્લા સીન જેવા -मेरे सीने की आग या तो मुझे जिंदा कर सकती थी या मुझे मार सकती थी,पर साला अब उठे कौन? कौन फिरसे मेहनत करे दिल लगाने को... दिल तुडवाने कोअबे कोई तो आवाज दे के रोक लो!ની જેમ એક એક કરીને બધાં દૃશ્યો આંખ સામે ભજવાતાં જતાં હતાં.ફરી એક ફૉર્મ લઈ સર્વે, ફરી કેટલાયના નંબર બદલાઈ ગયા હશે, કેટલાકના ટીમ્સ એકાઉન્ટ કાઢી નખાયા હશે. કેટલાકના વાલીઓ 'હવે શું કરવો છે!' કરી ફોન વેચી આવ્યા હશે.કરી શકીએ એમ તો હતાં જ પણ એમ મન ભરાઈ આવેલું કે, “કૌન સાલા ફિર સે ઉઠે!" એવુંય થતું કે, "કોઈ તો રોક લો...ને એ જ  સાંજે ફોન –સાહેબ, કાલે કેટલા વાગ્યે ઓનલાઈન ક્લાસ?”  આટલા જ શબ્દો ને –યસ, કાલે સવારે કહીએ ને વોટ્સએપ ગ્રુપમાં...બધું ગોઠવી દેવાની તાકાત આવી ગઈ. ફટાફટ આયોજન ટાઇપ થયું.

નાગરિક ઘડતરની જેમ જ 6 થી 8 ની વર્ચ્યુઅલ સંસદ કરી, તેમની સામે સવાલો મૂક્યા, તેમણે સૂચનો આપ્યાં. અમે ભેગાં કરી માળખું કર્યું... ને ... શું! અમારી ફિલ્મ તો હેપ્પી હેપ્પી જ છે.😊ફરી અમારી પડતાં-આખડતાં, અથડાતાં-કુટાતાં શીખવાની જર્ની શરૂ થઈ ગઈ છે.



March 21, 2021

મિત્રની ટકોર મિત્રને - શાળા બેનર

મિત્રની ટકોર મિત્રને - શાળા બેનર 

કોરોના કાળ પછી ખુલેલી શાળાઓનું વાતાવરણ હવે પહેલા જેવું નથી રહ્યું. નિયમો બદલાય એટલે રહેણી કરણી પણ બદલાય એ આપણે સૌ જાણીએ છીએ. કોરોનાની એન્ટ્રી એ આપણા શાળા જીવનના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર ઊભો કરી દીધો છે. બાળકો એકબીજાને ખભે હાથ મૂકીને શાળા કેમ્પસમાં ફરતાં ત્યારે કેવી મજાની મિત્રતા છે તેવો અહોભાવ થતો. હવે તે દ્રશ્ય બાળકોમાં સંક્રમણ ફેલાવશે તેવો ડર પેદા કરી રહ્યો છે. કોરોના એ આપણા સૌની જોવાની દ્રષ્ટિ જાણે કે બદલી જ નાખી છે. બાળકો સાથે અંતર જાળવીને અંતરથી [મનથી] જોડાવાનો સમય હવે આવ્યો છે. અને આવામાં એક શિક્ષક તરીકે ગંભીરતા ન સમજતાં બાળકો સાથેનું અંતરવાળું વર્તન પણ તેને ઓછું ન છાજે તેનું ધ્યાન રાખવું એ પણ એક કઠિન વાત છે. કારણ કે પહેલીવાર શિક્ષકો માટે આવી સ્થિતિ પેદા થઈ છે – હવે સમજાય છે કે બે ત્રાજવામાં પગ રાખી મત્સ્ય વેધ કરતા એ અર્જુન માટે આવી જ  સ્થિતિ પેદા થઈ હશે. કારણ કે એક શિક્ષકના જીવે તો બાળકો સાથે પણ રહેવું હોય છે, બાળકોના હિતમાં સંક્રમણથી બચાવવા અંતર પણ જાળવવું  હોય છે અને વર્ગખંડોમાં સાથે જીવવું હોય છે.

એવું નથી કે ફક્ત વર્ગખંડમાં જ આની અસર વર્તાઇ છે. કોરોના પૂર્વે શાળામાં થતી પ્રવૃત્તિઓ  મોટાભાગે સામૂહિક પ્રવૃત્તિઓ હોવાને કારણે પણ શાળાની ચિંતાઓ હવે વધી રહી છે. આવા સમયમાં બાળકો જેટલા બને એટલા સંક્રમણથી બચે તે માટે તેમનામાં જાગૃતિની સાથે સાથે તેમની ટેવોમાં ફેરફાર લાવવા માટે શાળાઓએ હવે મથવાની શરૂઆત કરી દીધી છે. બાળકો માટે સાવચેતી અને સલામતી એ શાળાની પહેલી ફરજ છે. પરંતુ આ બાબતમાં બાળકોની ટેવોને તેના અનુકૂલનમાં ફેરવવામાં ન આવે ત્યાં સુધી બાળકોને સતત ટકોરવા પડે તે સ્વાભાવિક છે. માણસ સ્વભાવ જ રહેલો છે કે ટેવ એ જલ્દી બદલી શકતો નથી અને એટલે જ આપણાં મિત્રો કે આપણાં વહાલાં આપણને તે બાબતે સતત ટોકતાં રહેતાં હોય છે. કેટલીકવાર આપણી ટેવો સુધારવા આપણા પરિવારજનો પણ આપણા મિત્રોની ભલામણ લાવતાં હોય છે – કારણ કે બધાને એમ જ હોય છે કે મિત્ર જ મિત્રની ટેવમાં જલ્દી ફેરફાર લાવી શકે છે. આવા જ એક પ્રયત્ન રૂપે જ્યારે શાળામાં કોરોના સંક્રમણ અંગે સાવચેતી માટે સૂચના આપતાં બેનર બનાવવાના થયાં ત્યારે અમે પણ તેમાં શાળાનાં બાળકોનો જ  મોડલ તરીકે ઉપયોગ કર્યો. સગાં- વહાલાંની  જેમ અમને પણ આશા છે કે > અમારા બાળમિત્ર જ તેમના મિત્રની ટેવમાં જલ્દી ફેરફાર લાવી શકશે !  










March 14, 2021

શાળાનું સામૂહિક જીવન અને કોરોનાનું ગ્રહણ !

 શાળાનું સામૂહિક જીવન અને કોરોનાનું ગ્રહણ !

શાળા એટલે ફક્ત ભણવું – ફક્ત ગણવું એટલું જ નહીં પરંતુ શાળા એટલે એક પ્રકારે જીવવું. એટલે જ  તો ભણતર અને ગણતર બંને ભેગાં કરતાં જ ઘડતર શબ્દ વપરાય છે. શાળા બાળકોનું ઘડતર કરતી હોય છે. સમાજમાં શાળા સિવાય એવું કોઈ પ્લેટફોર્મ નથી કે જ્યાં બાળક સરળતાથી સામૂહિક જીવનના પાઠ શીખી શકે. સમૂહમાં જીવવા માટે શાળાકીય જીવન ખૂબ જ અગત્યનો ભાગ ભજવે છે.  શાળા એટલે જ સામુહિકતા એમ કહીએ તો પણ ખોટું નથી. ભવિષ્યમાં બાળક જ્યારે સમાજની વચ્ચે ઊભા રહી કામ કરવાનું થશે ત્યારે આજનું તેના ઘડતરમાં વણાયેલું સામૂહિક જીવન તેને મોટું મદદરૂપ બનશે.

શાળામાં ચાલતી નાગરિક ઘડતરની પ્રવૃત્તિ પણ બાળકોમાં આવા જ સામૂહિક જીવનને વધારે પ્રબળ બનાવવાના ઉદેશ્યથી શરૂ થઈ હતી. ધીમે ધીમે બાળકોમાં નાગરિકતાના ગુણોનો સંચય થાય, બાળકો શાળાની નાની નાની જવાબદારીઓનું સંચાલન કરતાં કરતાં જવાબદાર બને. તેમનામાં મારી શાળા  - મારું ગામ  - મારો દેશના ગૌરવવાળા એક નાગરિકના ગુણો વિકસે તે આ પ્રવૃત્તિનું હાર્દ રહ્યું છે. શાળા બાળકોની છે – એવું કહેવું પડે તેના કરતાં તેઓ આ પ્રવૃત્તિમાં જોડાઈને તેવું અનુભવતાં થયાં છે. શાળાના દરેક ખૂણા પર  બાળકનો હક અને તેમની ફરજનો અહેસાસ કરાવે છે. શાળાના નિર્ણયોમાં પણ તેમની પ્રત્યક્ષ ભાગીદારી એ જાણે કે તેમની પરોક્ષ જવાબદારીનું વહન થતું હોય છે. આવી પ્રવૃત્તિ સાથે જીવતી શાળાઓ એટલે કે સમૂહમાં જીવતી શાળાઓ માટે હવે કોરોના રૂપી વિલને પ્રવેશ કર્યો છે. આવા વિલનના કારણે  હવે બાળકોએ શાળામાં પણ સાથે સાથે ને બદલે સામે સામે અને દૂર દૂર રહેવા માટે મજબૂર કરી દીધા છે. ભેગાં રહેવું, ભેગાં થઈ રમવું એ બાળકોનો સહજ સ્વભાવ હોય છે. કોરોના પૂર્વે જ્યારે સમૂહમાં ભેગાં થવાની વાત આવે ત્યારે શાળાની એ આનંદિત પળો હતી. હજુ પણ છે પરંતુ હવે ચિંતાઓ અને જવાબદારીઓ વધી છે. કોરોના કારણે શાળામાં શું શું ફેરફાર થયાં ?  એવા પ્રશ્નોના જવાબમાં પ્રથમ તો શાળાનું સંચાલન કરતી બાળ ટોળકીઓ માટેના ગ્રુપ વિભાજન માટે બાળકો જાતે જ ચિઠ્ઠીઓ બનાવતા – પોતાના હાથે ખેંચતા અને મિત્રની ટોળકીમાં નામ આવ્યું હોય તો દોડીને કિલકીલાયરી સાથે ભેટી પડતાં. પરંતુ કોરોના વિલને આ આનંદને ઓછો કરી દીધો. આ વખતે સંક્રમણ થી સાવચેતી માટે બાળકે ફક્ત ચિઠ્ઠી બતાવશે અને શિક્ષક તેને તેના ગ્રૂપનું નામ કહેશે. બાળક ડિસ્ટન્સ જાળવી પોતાના ગુપમાં બેસી જશે. પ્રક્રિયામાં અને બાળકોની આંખોમાં ઉત્સાહની ઝાંખપ દેખાઈ પરંતુ શું થાય? – જોઈએ હજુ આગળ આગળ શું થશે તે તે સમય જ બતાવશે. પરંતુ બાળકોમાં સાવચેતી સાથે આનંદ અને ઉત્સાહ જળવાઈ રહે એ અમારી પ્રાથમિકતા છે જ પરંતુ બાળકોના સ્વાસ્થ્ય પછીની .. ચાલો જોઈએ નાગરિક ઘડતર પ્રવૃત્તિમાં ગ્રુપ વિભાજન સમયના કેટલાંક દ્રશ્યો.. 









વિડિયો 


February 28, 2021

હમ તૈયાર હૈ, કયા આપ તૈયાર હૈ?

હમ તૈયાર હૈ, કયા આપ તૈયાર હૈ?

તમારી ખૂબ જ તીવ્ર ઈચ્છા પૂરી થાય ત્યારે તમારું પોતાનું રીએક્શન કેવું હોય ? જીવનભરની ઈચ્છા હતી કે મારુ સંતાન ડૉક્ટર બને- અને એવામાં જ મેડિકલમાં પ્રવેશ યાદીમાં તેનું નામ જોવા મળે તો તમારું સૌથી પહેલું રીએક્શન શું હોય ?

તમને થશે કે અરે ! એમાં શું પૂછવાનું ખુશી જ હોય ને?

એ તો સ્વાભાવિક છે, રિ-એકશન શું હોય ? ખુશ થઈ જઈ તમે શું શું કરો ?

કોઈ કહે મીઠાઇ વહેચું, તો કોઈ કહે સોશીયલ મીડિયામાં તરત સ્ટેટ્સ મૂકું , તો કોઈ કહે તરત સગાં વ્હાલા ને ફોન કરું. વગેરે.. જવાબ અલગ અલગ પ્રકારે હોય શકે પરંતુ સર્વનો સાર એ તો નીકળે જ કે આનંદ નો પાર ન રહે ત્યારે મારી ખુશીમાં સૌને ભાગીદાર બનાવું.

જેને ટેકનોલીજી નો “ટ” હજુ હવે ભણવાનો છે, અને સોશિયલ મિડિયાનો “સ” હજુ હવે લખવાનો થશે એવી બાળકી તેના લોકલ મીડિયા એવી બૂમો ધ્વારા ઊભા ફળીયે જ્યારે કહેવા દોટ મૂકે કે - એં .. મારુ નામ નિશાળમાં લખાઈ ગયું. રોજ જે દુકાને સામાન લેવા જાય છે ત્યાં જઈને પણ બૂમ પાડે - છોટુકાકા મારુ નામ શાળામાં દાખલ કરી દીધું.”

શિક્ષક તરીકે આ વિચારીએ ત્યારે જ આપણને આ પળ માટે અહોભાગ્ય ઉપજતું હોય તો એ ઉર્વશીને બોલતી અને બૂમો પાડતી જોઈ તે પળ પણ  કેટલી આનંદદાયી હશે તે કલ્પના કરવી મુશ્કેલ છે. ઉર્વશી ની જેમ શાળામાં પ્રવેશ કરવાનો બાળકોમાં અનેરો ઉત્સાહ હોય છે. બાળકો માટે શાળામાં નામ લખાવવું એટલે જાણે એમનું સપનું પૂરું થયાનો અહેસાસ કરાવતું હોય છે.

શાળામાં પહેલું ધોરણ ભણાવતાં શિક્ષકો માટે આ આનંદની વાત સાથે સાથે મોટી જવાબદારી પેદા કરનારી પણ છે. આવા અનેરા ઉત્સાહ સાથે આવતાં બાળકોનો ઉત્સાહ જળવાઈ રહે તે સાથે સાથે તેમને અનુકૂળ વર્ગખંડ બનાવવાનો એ શિક્ષકો માટે સૌથી મોટી ચેલેન્જ હોય છે. એક વાતાવરણમાંથી કોઈ છોડને નવા પર્યાવરણમાં લઈ જઈએ ત્યારે ગમે તેટલો સોળે કળાએ ખીલેલો કેમ ન હોય, શરૂઆતમાં થોડીક નર્વસતા તો આવી જ જતી હોય છે. માટે જ શાળામાં નવીન પ્રવેશતાં બાળકો માટે આ સમયગાળો પારિવારિક પર્યાવરણ અને ફળિયાનું મુક્ત વાતાવરણમાંથી બદલાઈ શાળાકીય વાતાવરણમાં ઢાળવાનો હોય છે. એટલા માટે ખૂબ જ કાળજી લેવા માટેના આ દિવસો હોય છે,  જો આ ચેલેન્જમાં આપણે સૌ પાસ થઈ જઈએ તો કહી શકે કે આ બાળકોના શૈક્ષણિક કારકિર્દીનો પાયો ચણવા માટે ખૂબ સારું પ્લેટફોર્મ બનાવી શક્યા છીએ. શાળાના ભવિષ્યના શૈક્ષણિક ગુણવત્તાના ગ્રેડમાં પણ આવા જ  દિવસોમાં કરાયેલા પ્રયત્નો ખૂબ જ મોટો ભાગ ભજવતાં હોય છે. કદાચ આજે આની ચર્ચા નીકળી એટલે આપણે સૌએ તે તફર વિચાર્યું. પરંતુ ચાલો હવે “જગ્યા ત્યાંથી..” વાળી કહેવતને યાદ કરી થોડા સમયમાં જ શાળામાં પ્રવેશનાર આવી ઉર્વશીઓ માટે શાળાકીય પર્યાવરણમાં તેમના માટેની અનુકૂળ જમીન તૈયાર કરવાની મહેનતમાં લાગી જઈએ. 





February 19, 2021

નઈ ઉમંગ !!!!!

નઈ ઉમંગ !!!!!

 😎 ઓહો! નિરમલ્યા!” – શાળામાં આવવાનું બંધ થયા પછી પહેલીવાર મળી રહેલા સતીશે બૂમ પાડી. શારીરિક અંતર જાળવવાની સૂચના થોડીવાર માટે હવા થઈ ગઈ.

😕 જે નવાનદીસર ગામમાંથી આવે છે તેઓ ઘરે જઈ નાસ્તો કરી આવશે. બહારથી આવનારા વિદ્યાર્થીઓ પોતાની સાથે નાસ્તાનો ડબ્બો લેતા આવશે. દરેકે પોતાની પાણીની બોટલ લાવવાની છે અને તે શાળામાં ક્રમ મુજબ ગોઠવીને રાખવાની.”

😎 સાહેબ, તો ખોટું કહેવાય. અમેય ઘરેથી ડબ્બો લઈને આવીશું. એટલે અહીં બધાં સાથે બેસીને ખવાય.“

😕 ના, કારણકે અહીંયાં સાથે બેસીને નાસ્તો નથી કરવાનો. બધાંએ મેદાનમાં, ગ્રીન હૉલમાં, કુટિરમાં - એમ છૂટા છૂટા બેસવાનું છે.“

તોય, એટલું તો સારું છે, અમે સાથે ખાધું કહેવાય.”

પહેલીવાર એકદમ નિષ્ઠુર થઈ ના પાડી કે, “તમે જમવા માટે સાથે બેસો, તેમાં તમે નાસ્તાના ડબ્બા અદલાબદલી કર્યા વગર રહો નહીં.”

શાળા ખૂલ્યા પછીના દિવસોમાં આવી બીજી ઘણી માથાકૂટો ચાલુ છે.

તેઓ સાવચેત રહે જરૂરી છે એટલે આવું કડક વલણ રાખ્યા પછી તેમની લાગણીનો આનંદ છે. એકાદ બે વર્ષ પહેલાં એકબીજાને ઓળખતાંય નહોતાં, તેઓ હવે એવા પાક્કા મિત્રો છે કે સાથે રહેવા તલસે છે. તેમાં છોકરીઓ તો વળી ઘરે ગઈ નથી કે પાછી આવી નથી. વાતો ખૂટતી નથી.

વર્ગો પ્રમાણમાં શાંત બન્યા છે. તેમને અમારી વાતો જાણે સાંભળ્યા કરવી છે. શાળા છૂટ્યા પછી દરરોજ તેમને પૂછવાનો રિવાજ છે કે, "કેવો રહ્યો આજનો દિવસ? શું શીખ્યા? મજા પડી કે પડી?" એમાં કેટલાક વીરલા (વીરાંગનાઓ પણ ખરી) બચીને ભાગતા હતા કે આજે વર્ગમાં બહુ ધ્યાન નથી આપ્યું ને સાહેબ પૂછશે તો શું કહીશું? એના બદલે હવે થોડીવાર વધુ શાળામાં રોકાઈ શકે એવા મોકા શોધે છે. અને સામેથી કહે છે કેસાહેબ, હું કહું? આજે..“

નાગરિક ઘડતર અને સંસદ શરૂ કરી નથી એટલે શાળામાં કાર્ય વહેંચણી હજુ સામાન્ય છે પરંતુ જાણે કે બધું તેઓ મિસ કરતાં હોય એમ અત્યારે પૂરા ઉમંગમાં હોય છે. પ્રાર્થના પછી આવનાર પણ હવે એટલા વહેલા આવે કે અમારે કહેવું પડ્યું કે દસ વાગ્યા પહેલાં આવીને ટોળે વળવું નહીં. થર્મલ ગનથી તાપમાન માપી જે તે વિદ્યાર્થીને કહેવાનું, માસ્ક વગર આવનારને માસ્ક આપવાનું, હાથ સેનેટાઈઝ કરી આપવાના અને મેદાનમાં કોઈ બાથંબાથી થાય તેની કાળજી રાખવાની. આવાં નવાં ઉમેરાયેલાં કામ માટે અમારે ખાસ આયોજનો નથી કરવાં પડયાં.

જાણે નવા નવા શાળામાં આવ્યાં હોય તેમ લાગ્યા કરે છે. સામે તેમના અધ્યયન માટે તો ચિંતા છે પણ કેળવણી માટેની ચિંતા અવલોકનો પછી રહી નથી. બાકીનું બધું ફોડી લઈશું એમ લાગે છે. લર્નિંગ suffer નથી થયું, કોઈ ને કોઈ રીતે તેમણે જ્ઞાનની, નવું નવું શીખવાની સફર ચાલું રાખી હતી; તો તેમને મળીને સમજાઈ ગયું છે.

શું લાગે છે – Can we ?