September 08, 2017

ક્યારેક બાળકો પણ શીખવી જાય છે !!


શીખવે તે શિક્ષક !!


શાળામાં જેનો જન્મદિવસ હોય એના વિશે એના મિત્રો બધાને જણાવે... કંઇ પણ કહે..એના માતા- પિતા, એના ગમા - અણગમા, એના શોખ, એને ગમતો વિષય, એના અક્ષર, એને શું ભાવે, શું ન ભાવે, એના ભવિષ્ય માટે કામના કરે... કોઈકવાર તો એ ભણે, સારી નોકરી અને સારી પત્ની મળે ત્યાં સુધી વાત પહોંચે ! 
કોઈકવાર રેપરમાં (છાપાના કાગળમાં) પેક કરી પેન, પેન્સિલ અથવા કાનમાં પહેરવાનું ઝુમકુ કે બંગડી એવી કોઈક ભેટ આપે !ઘરે તો જન્મદિવસ છે - એવું યાદ હોય ના હોય પણ શાળાનો પરિવાર એના એ દિવસને યાદગાર બનાવવાનો પ્રયત્ન કરે જ.. જન્મદિનની ઉજવણીની આ રીત તેમની વચ્ચે પરસ્પર લાગણીના તંતુઓને વધુ મજબૂત પણ બનાવે !જયરાજના જન્મદિવસે પણ એમ જ થઈ રહ્યું હતું, એના મિત્રોએ એના વિશે વાત કરી...પણ જેવી એને ગિફ્ટ આપવાની થઈને શિક્ષકના કેમેરાની આંખ પણ આનંદથી પહોળી થઇ ગઈ !જયરાજને જન્મદિનની ભેટ રૂપે બે છોડ મળી રહ્યા હતા અને જાણે કે અમારા પર્યાવરણના જતન કરવા માટેના પાઠ બધા જીવિત થઈ રહ્યા હતા !
"મજા પડી" અમને પણ નહોતું સૂઝ્યું પણ તેમણે આ જાતે તારવ્યું...વૃક્ષ અંગેના નિબંધમાં આ ચારેય માર્ક્સ લાવે કે ના લાવે, એમણે વૃક્ષોના જતનનો હેતું જીવંત કરી દિધો !



September 05, 2017

5મી સપ્ટેમ્બર -શાળાને મળેલ પાંચ યાદગાર પળો !!


 શિક્ષક સમાજ માટે ગૌરવંતી 5મી સપ્ટેમ્બર – શાળા પરિવારને મળેલ પાંચ યાદગાર પળો   

u શાળાના બાળકોને જ્ઞાનકુંજ કાર્યક્રમ અંતર્ગત મળેલ સ્માર્ટક્લાસની ભેટ 






*******************************
v શાળાની નોંધ લેતું સમાચારપત્ર “ટાઈમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા” 

*******************************
w રાજ્યપાલશ્રીના હસ્તે ગુજરાત રાજ્યનો “શ્રેષ્ઠ શિક્ષક” પારિતોષિક 



*******************************
x ઉપરાષ્ટ્રપતિશ્રીના હસ્તે National ICT Aword-2016
















*******************************
y આપણી શાળા રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં મહેમાન તરીકે

September 01, 2017


“ શિક્ષણ” એટલે ફકત માહિતી નહિ, મુલ્યો પણ !!!
       શિક્ષણ એક પ્રક્રિયાનું છે. પાઠ્યપુસ્તક અને અભ્યાસક્રમ એ તમામ માર્ગદર્શિકા રૂપી બુકલેટ છે –આ પ્રક્રિયાનું કામ ફકતને ફક્ત શિક્ષિત નાગરિક પેદા કરવાનું નહિ પણ સમાજોપયોગી નાગરિક રાષ્ટ્રને આપવાનું કામ પણ છે. ક્યારેક કેટલાંક લોકો શિક્ષિત નાગરિક અને સમાજોપયોગી નાગરિક વચ્ચેની ભેદરેખા સમજી શકતા નથી અને ચીલાચાલુ બીબા ઢાળ પોતાની ખુદની પ્રક્રિયા વડે ફકતને ફક્ત બાળકોની સામે માહિતીઓનો જ ઢગ કર્યાને શિક્ષણ કાર્ય સમજ્યા કરે છે. પરિણામ એ આવે છે કે બાળકોમાં દુર્યોધન વાળી વાત થાય છે “जानामि धर्म न च में प्रवृति !” પરિણામે બાળકોને જંગલોનું મહત્વ અંતર્ગત ચીલાચાલુ રીતે સમજાવ્યા પછી પણ તરતની રીશેષમાં શાળા-બગીચાના છોડની ની ટોચ મરડતો દેખાય છે, “મારી શાળા” નિબંધ લખ્યા પછી પણ રજાના બીજા દિવસે પાણીની પરબના નળ તૂટેલા જોવા મળે છે. બાળક વ્યક્તિ વિશેષની જન્મતિથી - પુણ્યતિથિ જાણતો હોય છે, પણ વ્યક્તિના વ્યક્તિત્વમાં સમાયેલાં મૂલ્યોથી અજાણ !! સમાજ હોય કે સંપ્રદાય, ગામ હોય કે રાષ્ટ્ર – તેના વિકાસ માત્ર માહિતી ધરાવતા વ્યક્તિઓથી નહિ પણ મુલ્યવાન વ્યક્તિ વડે જ શક્ય છે !  આજના ટેકનીકલ યુગની જો વાત કરીએ તો જો ફકતને ફક્ત માહિતી પૂરી પાડવી એટલા જ કામને શિક્ષણ કાર્યની વ્યાખ્યામાં ગણવામાં આવતું હોત તો તેના માટે બુનિયાદી શિક્ષણ સાથે  બાળ મનોવિજ્ઞાન ભણીને જ શિક્ષક બનવું અનિવાર્ય ન હોત !  ફકતને ફક્ત માહિતી સભર હોવું એટલું જ આદર્શ શિક્ષકની વ્યાખ્યામાં આવવા માટે પુરતું નથી, તેને કેવી રીતે બાળકોમાં સરળતાથી સંપૂર્ણપણે તેના હાર્દ સાથે પ્રસ્થાપિત કરવું તે પણ એટલું જ મહત્વનું છે. આજે દુનિયામાં સૌથી વધુ માહિતી સભર કોઈ હોય ગૂગલ છે, પણ તે શિક્ષક ની વ્યાખ્યામાં એટલા માટે જ નથી આવતું , કારણ કે તે ફક્તને ફક્ત માહિતી પીરસી શકે છે. જે તે એકમ અથવા વિષયવસ્તુ માટે વ્યક્તિગત બાળકની સમજ મુજબની માહિતી સાથેની સમજ આપવાનું કામ તો એક શિક્ષક જ કરી શકે છે. તે માહિતીમાં રહેલા હાર્દને એક શિક્ષક જ પ્રસ્થાપિત કરી બાળકમાં મૂલ્યનું ઘડતર કરવાનું કામ પણ એક શિક્ષકનું જ છે. વિચારો કે એક સામાન્ય કારીગર પણ કોઈ અજાણી મશીનરીને છેડતાં [ખોલતાં] પહેલાં તેનો અભ્યાસ કરી લેતો હોય છે ત્યારે આપણે સૌએ તો જિંદગી પર્યત બાળમાનસ રૂપી મશીનરીમાં મુલ્યોને પ્રસ્થાપિત કરવાનું કામ છે, બાળ માનસને સમજ્યા વિના તેનામાં ચોક એન્ડ ટોક વાળી એક તરફી ઢબ વડે તેનામાં મૂલ્યોને પ્રસ્થાપિત કરવા શક્ય જ નથી. મિત્રો મુલ્યો પ્રસ્થાપિત થયા વિનાનું શિક્ષણ એ કોઇપણ જાતના વિટામીન વિનાના ભોજન જેવું છે – ધરાવો અને ઓડકાર આવે ! પણ ફલસ્વરૂપ? માટે જ અમે અગાઉ પણ કહ્યું છે તેમ – “વ્યક્તિ નહિ વ્યક્તિત્વ નીરખાવીએ”

August 15, 2017

બંસી છેડે દેશરાગ !


બંસી છેડે દેશરાગ !
          આ પંદરમી ઓગષ્ટ શાળા માટે બે રીતે નોખી હતી. એક તો આઝાદદિનની ઉજવણીમાં કૃષ્ણ જન્મોત્સવનો ઉલ્લાસ ભળ્યો અને ગોધરા તાલુકાનો ધ્વજવંદન કાર્યક્રમ નદીસરમાં !
      સામાન્ય રીતે પહેલી ઓગષ્ટથી આ વખત શું કરીશું તેની ચર્ચા શરૂ થઇ જાય ધોરણવાર-કોઈકવાર-ગ્રુપ મુજબ તો કોઈકવાર શિક્ષક મુજબ કાર્યક્રમો નક્કી થાય કોઈક વાર બાળકો જાતે જ પોતાની રીતે વ્યવસ્થાઓ ગોઠવી દે એવું ય બને !>> જુઓ   આઝાદી
      આ વખત એક ફેરફાર કે તેમને આપણી શાળામાં નહિ પણ તાલુકા કક્ષાના સ્ટેજ પર પરફોર્મન્સ આપવાનું હતું તેમનામાં હોશ અને ઉમંગ એ વાતનો કે આજુબાજુના ૧૦ ગામના લોકો સામે તે ગામની શાળાના અન્ય વિદ્યાર્થીઓ સાથે સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમ કરવા મળશે !
           પ્રવેશોત્સવમાં હીટ થયેલું સ્વચ્છતાની થીમ જેવું સોંગ મેરે દિલ સે આ રહી આવાજ...” ની ટીમની દાવેદારી તો નક્કી હતી. અમને બધાને વંદેમાતરમની ધૂન, વિવિધ યોગાસન અને પીરામીડનું ફ્યુઝન પસંદ એમાં પીન્ટુભાઈએ બાળકોને નવી ચાનક ચડાવી કે આપણે આઠ મિનીટ લાંબી વિવિધ દેશ ભક્તિ ગીતોની મેલડી પર સ્ટેપ્સ સેટ કરીએ. એની પ્રેકટીસ પણ શરૂ થઇ. એક સાથે ૧૦ -૧૨ સ્થિતિઓ અને દરેક ગીત મુજબ ડાન્સ સ્ટેપ્સ ડાન્સની પ્રેક્ટીસ માટે સાંજે પાંચ વાગ્યે અથવા શનિવારે ૧૨ વાગ્યે શરૂ કરીએ બે કલાક મથીએ અને માંડ સરખું ગોઠવીએ વળી જો વચ્ચે બ્રેક આવી જાય તો ટીમના એક સભ્યના ભૂલમાં કોઈક પીરામીડ છૂટે કાંતો મ્યુઝીક પૂરું થાય અને લાસ્ટ સીન જ્યાં ગાંધીજી હિમાલય પર ચાલતા હોય તે ઈમેજીનેશન વાળી સ્થિતિ પૂરી ના થાય. બધાની વચ્ચે ઘૂમરી ખાતો દેવ થાકી જાય ! પણ મહેનત ભલભલા પ્રશ્નોના હલ આપી દેતી હોય તો આ મુશ્કેલી તો કઈ મુશ્કેલી હતી ! – ફાઈનલ બે દિવસ બાકી હતા ત્યાં સુધીમાં બધાની રીધમ આવી ગઈ !
  નવું અને જે ગીત તાળીઓ ઉઘરાવી ગયું એ હતું કનૈયા હેપ્પી બર્થ ડે  ! એની પ્રેકટીસની પણ વળી એક નવી કથા છે પહેલા તો એક છોકરો એક છોકરીની પેર બનાવવાની - એમાં માથાપચ્ચી કે...”મને એની સાથે નહિ ફાવે ... એને તો ડાન્સ સ્ટેપ્સ ભૂલે છે....એ હાથ પકડી ગોળ ફરવાનું હોય ત્યારે હાથ છોડી દે છે.....” એમ પડતા આખડતા કૃષ્ણ ધૂન પણ સેટ થઇ..! 
     નદીસર સ્ટેજ પર રજુ કરવાના કાર્યક્રમમાં શાળાની મનીષા પણ ખરી એને દેશની એકતા માટે રાષ્ટ્રીય પર્વનું મહત્વ વિષે વક્તવ્ય રજુ કર્યું આ બધા સાથે એ સ્ટેજ પર જયારે તેજસ્વી વિદ્યાર્થીઓનું સન્માન એમ જાહેર કરી જે નામ બોલાયા એમાં ૧૦ માંથી ૭ નામ અમારા નવાનદીસરના ! આસપાસના બધા ગામના લોકોની હાજરીમાં પોતાના સંતાનોને સન્માનિત થતા જોઈ ગામલોકોની આંખોમાં છલકાતું  ગૌરવ... એ અમારી મોટી મૂડી !
જોઈએ એ કાર્યક્રમની કેમેરાની નજરે...






 
















August 12, 2017

સફળ લોકશાહી માટે સચોટ પ્રક્રિયા...


સફળ લોકશાહી માટે સચોટ પ્રક્રિયા....
 

                  આપણે સૌ દુનિયાના સૌથી મોટા લોકતંત્ર ધરાવતા દેશના નાગરિક હોવાનું ગૌરવ ધરાવીએ છીએ. ભારત એ  દેશ છે કે જ્યાં ચૂંટણી પ્રક્રિયા ધ્વારા સામાન્યમાં સામાન્ય નાગરિક પણ પોતાનો મત આપી પ્રતિનિધિ ચૂંટી શકે છે. જેથી ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓ સામાન્યમાં સામાન્ય માનવીના જીવનની જરૂરી મૂળભૂત સુવિધાઓને સમજી અને વ્યવસ્થાઓ  ઉભી કરી શકે. જ્યારે સંવિધાનનું નિર્માણ થયું ત્યારે મતદાનનો અધિકાર એ નાગરિકો માટેનું મોટામાં મોટું અધિકારીક શસ્ત્ર ગણાતું, જેના વડે નાગરિક યોગ્ય પ્રતિનિધિને ચૂંટશે અને મજબુત લોકશાહી ઉભી કરશે તેવી સંકલ્પનાઓ વ્યક્ત કરાઈ. ગામ થી રાષ્ટ્ર સુધી પ્રજાનું પરોક્ષપણે શાસન હોવાનો અહેસાસ [વિશ્વાસ] કરાવતી આપણી સંવિધાનિક વ્યવસ્થા છે.
આપણો દેશ આઝાદ થયે ૭૦ વર્ષ અને આપણને મતદાનનો અધિકાર મળ્યે ૬૭ વર્ષ વીતી ગયા. આટલાં લાંબા સમયગાળાના અંતે પણ હજુ ઘણાબધા લોકોના મોઢે પોતાના પ્રતિનિધિઓ ચૂંટવામાં અસંતોષ સાંભળવા મળે છે. ત્યારે કેટલીકવાર તો પ્રશ્ન એ થાય કે સારા પ્રતિનિધિઓ જ નથી મળતા એવી ફરિયાદો કરતા જોવા મળે છે તે મતદારો પણ વર્ષોથી મતદાન પ્રક્રિયાના જ ભાગીદાર છે તો પછી મુશ્કેલીઓ છે ક્યાં ? પોતે જ ચૂંટેલ પ્રતિનિધિ પ્રત્યે અસંતોષ કે અસક્ષમ હોવાની  ફરિયાદો હોવાનું કારણ શું ? એવી બાબતો ના વિચારો કરતાં ઘણા કારણોમાંના વ્યવહારિક કારણો પૈકીનું એક કારણ એ પણ છે કે મોટાભાગના મતદારો જે સંવિધાનિક પદ માટે મતદાન કરી રહ્યા છે તેની ફરજોથી અજાણ હોઈ શકે છે, વોર્ડના સભ્ય થી માંડી વિધાનસભાના સભ્યનું કાર્ય શું છે ? શા માટે નિમણુંક કરવાની ? – તેનો પ્રાથમિક ખ્યાલ જ નથી હોતો ! અને જેટલો છે તે પૂરતો નથી હોતો પરિણામે મતદાર એ કાર્ય માટે ઉમેદવારની યોગ્યતા ચકાસવામાં અસક્ષમ સાબિત થાય છે. પરિણામે કોઇપણ પ્રકારના ચોક્કસ ઉદેશ્ય સિવાય “મત” મતપેટીમાં સરકી જાય તેવી શક્યતાઓ રહેલી છે. માટે જ જ્યારે શાળામાં “બાળ-પ્રમુખ”  માટેની ચૂંટણી પ્રક્રિયા કરવાની થઇ ત્યારે શાળાએ વધુ પ્રયાસ  બાળ-પ્રમુખના કાર્યો અંગેની બાળ મતદારમાં જાગૃતિ માટેનો કર્યો.  જેથી બાળકો જાણી શકે કે બાળપ્રમુખ તરીકે ચુંટાયા પછી એ પ્રતિનિધીએ શું કરવાનું છે અને તેના માટે કેવી લાયકાત જોઇશે ! સમાજમાં મતદાન સમયે દેખાતા વાદ જેમકે મિત્રતાવાદ, સંબંધીવાદ, જ્ઞાતિવાદ, પ્રાંતવાદ, ધર્મ કે સંપ્રદાયવાદ વગેરેથી થતાં નુકશાન અને આને કારણે યોગ્ય ઉમેદવારને ચૂંટવામાં કેટલીકવાર નિષ્ફળ થતી પ્રક્રિયાથી અવગત કરી બાળપ્રમુખ ના મતદાન સમયે મિત્રતા કે ધોરણ અથવા તો ફળિયું વગેરેથી વાદ દુર રહી બાળકોના પ્રશ્નોને વાચા આપી મુશ્કેલીઓનું નિવારણ કરી શકે તેવા પ્રતિનિધિને જ મત આપવા માટે બાળકો સાથે ચર્ચા કરવામાં આવી. અમે આ વાત બાળકોના માનસપટ પર આલેખવામાં સફળ થયા એ સાબિતી ચૂંટણી પરિણામે આપી દીધી કે જ્યાં સૌથી વધારે કુમાર મતદાર હોવા છતાં અને સૌથી ઓછું મિત્રવર્તુળ ધરાવતી હોવા છતાં સેજલને સૌથી વધારે મત મળ્યા.
               બીજો ઉદેશ્ય એ પણ હતો કે બાળકો આખી ચૂંટણી પ્રક્રિયાને સમજે. ઘણીવાર માહિતીના અભાવે - આપણે ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં ગેરસંવિધાનિક કામ કરીએ છીએ  તેનો ખ્યાલ જ નથી હોતો. આજે પણ કેટલાક લોકો મતદાન મથકમાં મતકુટિરના બહાર વોટીંગ કરી બહાદુરી દેખાડતાં હોય છે. તેઓ તે બાબતથી અજાણ હોય છે કે મતદાનની ગુપ્તતા એ ફરજનો ભાગ છે અને પોતે કરી રહ્યા છે તે ગેરસંવિધાનિક છે. આવી પ્રવૃતિઓ રોકવા માટે બાળકોને જાહેરનામું પ્રસિદ્ધ થયા પછીથી પરિણામ સુધીની પ્રક્રિયા દરમ્યાન આચાર સંહિતા એટલે શું ? તેનાથી અવગત કરાવ્યા. જેથી આ માહિતી બાળકો વર્તમાનમાં પોતાના વાલીઓને પહોંચાડે અને ભવિષ્યમાં પોતે તેનો  અમલ પણ કરે. શાળામાંની ચૂંટણી પ્રક્રિયાને શાળા બહારની ચૂંટણી પ્રક્રિયા જેટલી જ સમાંતર બનાવાવનો પ્રયત્ન કરવામાં આવ્યો. પરિણામ એ આવ્યું કે એવું જ મતદાન મથક ઉભું થયું , બાળ ચૂંટણી અધિકારીઓએ પણ એવી જ સાહજીક્તાનો અનુભવ કર્યો જેવો આપણે કરીએ છીએ. બાળ મતદારોના મતે મતદાન કરવું એક રોમાંચ હતો, ઘણી જ સમજ પછી પણ કેટલાક બાળ-મતદારો મતદાન મથકમાં પ્રવેશ પછી પ્રક્રિયા માટે મૂંઝવણમાં પડ્યા [ આપના સૌની જેમ ] નવાઈની વાત તો એ હતી કે સેમ્પલ ચેક માટે કોને મત આપ્યો? એવું ખાનગીમાં પૂછતાં ધોરણ ત્રીજા ચોથા વાળા બાળકોનો જવાબ પણ એવો હતો કે “ના કેવાય !!"   ટૂંકમાં કહીએ તો આપણે અનુભવીએ છીએ તેવો જ અનુભવ બાળકોને થયો, હવે અમારું કામ તેમના આ અનુભવને તેમના સામાજિક જીવનમાં પ્રસ્થાપિત કરવાનો રહ્યો.. ફોટો અને વિડીઓ ધ્વારા આ પ્રક્રિયાને નિહાળ્યા પછી તમને પણ થશે કે લાવોને હું પણ શાળા પ્રક્રિયાનો ભાગ બની એક મત કોમેન્ટમાં નાખી દઉં !







  






મિત્રો ચૂંટણી પ્રક્રિયા દરમ્યાન ઉમેદવારોએ કરેલ પ્રચાર સભાને સાંભળવા જે તે ઉમેદવાર પર ક્લિક કરો.