October 31, 2020

વાવેલું ઉગે ત્યારે – વ્હાલું લાગે – લોન કટર !

વાવેલું ઉગે ત્યારે – વ્હાલું લાગે – લોન કટર !   

પોતાને મરજી ફાવે ત્યાં લખવા, વાંચવા અને રમવા ટેવાયેલા બાળકો માટે અને શાળાની સુંદરતા માટે મેદાનમાં પથરાયેલી લોન આનંદ આપતી. પરંતુ એ જ લોન કોરોના મહામારીમાં શાળા એ બાળકો માટેનું પ્રતિબંધિત સ્થળ છે એની ચાડી કરતુ હોય તેવું ભાસી રહ્યું હતું. શાળામાં વધી રહેલું ઘાસ આ વખતે માથાનો દુઃખાવો હતો. દર વખતે તો બાળકોનું તેમાં આળોટવું, રમવું, દોડવું વગેર જાણે કે લોન કટરનું કામ કરી જતું એટલે ભાગ્યે જ શાળામાં કટર વસાવવા માટેનો વિચાર કોઈને ય આવે.

બાળકો માટેનું અભયારણ્ય હવે શાળા નજીકના કોતરમાં વસવાટ કરતાં જીવજંતુઓનું અભયારણ્ય બની રહ્યું હતું. શાળા મેદાનમાં વધી ગયેલ ઘાસમાં દેખારો દેતા સાપ, પાટલા ગો વગેરે પણ અમને કહેતા કે  હવે આ ઘાસનું કંઈક કરો !ગામના વોટ્સ એપ ગ્રુપ ધ્વારા ગામમાં સંદેશો મોકલાવ્યો કે જેને જરૂર હોય તે કોઇપણ સમયે શાળાનો ગેટ ખોલી ઘાસ કાપી લઇ જઈ શકશે. એ મુજબ શાળામાં જનાવર ન સંતાઈ રહે તેટલું કામ તો થઇ જ ગયું. પરંતુ હવે લોનને સમતલ કરવાનું કામ શાળાએ કરવાનું હતું. લોન કટર મશીન લાવી દો ! – એવું કહેવું જેટલું સહેલું હતું એટલું  લાવવું સસ્તું ન હતું. બાળકો શાળામાં આવતાં હોય ત્યારે તો ભાગ્યે જ જરૂર પડે અને પડે તો પણ વર્ષમાં એક બે વાર જરૂરિયાત ઉભી થતી વસ્તુ માટે હજારો રૂપિયા ખર્ચવા એ પણ શાળાને યોગ્ય ન લાગ્યું. ભાડે લાવી કટીંગ કરાવી શકાય – એવું સૂચન મળતાં ફરીથી તે જ સૂચન ગામમાં મોકલ્યું. – તપાસ કરો કે ક્યાંથી ભાડે મળશે ? – કેટલે સુધીમાં મળશે [આમેય પાછા અમે કંજૂસ – શાળાનું કામ ઓછા ખર્ચે પતે તેવો આગ્રહ – કારણ બચેલ રકમ વડે બીજું કંઈક વધારે થાય.] એવામાં જ દેવ, રાજ અને અમરદીપ ની જુગાડ કંપની એ લોન કટર મશીન બનાવવાનો પ્રસ્તાવ મુક્યો – “એમાં હુ .. આ તો અમેય બનાઈ દઈએ !” – આ ડાયલોગ સાંભળ્યા પછી શાળાનો ધ્યેય બદલાયો.. હવે કટર મશીનનો ધ્યેય ગૌણ બની ગયો હતો અને અમારું ફોકસ બાળકોની એ બનાવવા માટેની પ્રક્રિયા પર હતું [તેમને આ બનાવવા માટે શીખેલા વિજ્ઞાનને ચોપડીમાંથી બહાર કાઢવું પડશે, જુદા જુદા માણસોની મદદ જોઈશે, તેમને મળીને આખી વાત સમજાવવી પડશે, કોની પાસેથી કેવી રીતે કામ કરાવવું તે શીખવું પડશે, ઈન્ટરનેટ પર સર્ચ કરવું પડશે.. જેવા કેટલાય પ્રયત્નો તેમનામાં ભળશે.]

હવે રોજ તેમના પ્રશ્નો આવતા અને શાળા તેમને ઉકેલના સ્ત્રોતો બતાવતી.. જરૂરી વસ્તુ શાળામાં ક્યાંથી મળશે એ તેમને અમને પૂછવાની કે અમારે બતાવવાની જરૂર જ નહોતી. ગામમાં જ રહેતી શાળાની ચાવી એ ગામની ચાવી તરીકે જાણીતી બની હોઈ – બાળકો શાળા ના સ્ટોર રૂમમાંથી ક્યારે શું લઇ ગયા એ તો તે માટે ઉપસ્થિત થતી મૂંઝવણ સમયે જ  શાળાને ખબર પડતી. બધું જ જાતે કરવું, કરતાંય આ બાળકો આ કામ કોણ સારી રીતે પાર પાડી શકશે તેવા ગામના વ્યક્તિઓને મળી તેમના સમયે  તે કામ પાર પડાવતાં. કેટલીકવાર રાત્રે શિક્ષક ને ફોન પર પોતાની થીયરી સમજાવતા અને તે મુજબ કારીગર પાસેથી કામ લેતા. શું કરતા –કેવી રીતે કરતા તે ચાલો તેમના જ મોઢે સાંભળીએ > શું કર્યું અને કેવી રીતે બનાવ્યું ?

સાથે જ આ ત્રણેયના આ પ્રયત્નને પ્રોત્સાહન આપવા માટે મીડિયાના મિત્રોનો પણ આભાર.





CLICK & WATCH > ON DASTAK NEWS 


CLICK & WATCH > DAILY HUNT NEWS

October 30, 2020

😷 "શીખવા" માટેની રસી શોધાઈ ગઈ છે ! 😷

😷 "શીખવા" માટેની રસી શોધાઈ ગઈ છે ! 😷



શિક્ષણ એ માનવ જીવનનું અભિન્ન હિસ્સો છે. આદિકાળથી વિકાસ પામતાં માનવ જીવનને કેળવવા માટેની પ્રક્રિયા એટલે જ શિક્ષણ. એટલે જ શાળાઓમાં બાળકોના હદય અને મનને કેળવવાની કસરત કરાવતું કેન્દ્ર પણ કહી શકાય. શાળાઓ બાળકોમાં સમુહમાં કેવી રીતે જીવવું અને તેમનામાં કેળવાયેલ સ્કીલનો કુટુંબ અને સમાજના વિકાસ માટે કેવી રીતે ઉપયોગ કરવો જેવા ગુણોનું ઘડતર કરતી હોય છે.

પરંતુ જયારે કેળવવું એવી વાત આવે ત્યારે વર્ગખંડોમાંની પ્રક્રિયામાં માહિતીપત્રરૂપી પાઠ્યપુસ્તક અને તેના ઉકેલો ધરી દેવા એ ફક્ત અધુરી પ્રક્રિયા સાબિત થશે. જેમ કે અગાઉના અંકોમાં કહ્યું છે કે બાળકને શીખવાડી દેવું કરતાં બાળકને શીખતો કરવો મહત્વનું છે. અને તેનું મોટું કારણ એ પણ છે કે આગળના અભ્યાસમાં તેને બધી જ જગ્યાએ એક સરખી સ્કીલ ધરાવતાં માર્ગદર્શક ન પણ મળી રહે ત્યારે જાતે શીખતો બાળક એ જ ગતિથી શીખતો રહેશે જેટલો તે અત્યારે તમારી પાસેથી શીખી રહ્યો છે.

વર્ગખંડોની પ્રક્રિયામાં બાળકોની પોતાની મથામણ એ જ આમ તો મોટું શિક્ષણ છે. આપણે બાળકને થોડી વિગતો માહિતી પૂરી પાડ્યા પછી કોઈ પ્રશ્ન પૂછીએ છીએ અને જવાબ શોધવા માટેની જે મથામણ કરે છે પોતાના મગજને કસે છે તે શિક્ષણ અથવા તો કેળવણીનો મહત્વનો ભાગ છે. એ સમયગાળો જેટલો લાંબો એટલો શિક્ષણની પ્રક્રિયા વધુ થઇ રહી છે તેવું કહી શકાય. આપણી ધીરજ અને કુનેહ વધુ કાર્યરત હોય તો જ તે શક્ય બને. ધીરજ એટલે બાળકને જવાબ માટે વિચારવા માટે પૂરો સમય આપવાની ઉદારતા અને કુનેહ એટલે જો લાગે કે જવાબ શોધવામાં વધુ વાર થઇ તો તે જવાબની નજીક લઇ જવા માટે કલુ આપવાની કુનેહ. પરંતુ જયારે વધુ સમયના અંતે પણ બાળક શોધી ન શકે ત્યારે ફક્ત જવાબ કહી છોડી દેવાને બદલે આ જવાબ કેમ અને કેવી રીતે -  તે કહેવું ખુબ જ મહત્વનું છે. કારણ કે પ્રશ્નનો જવાબ મળવો એ તો ફક્ત માહિતી છે. તે મળી જવાથી બહુ ફર્ક પડે કે ન પણ પડે પણ જવાબ કેમ અને કેવી રીતે એ જયારે સમજાવી છીએ તે તેને આગામી પ્રશ્નો અને વધારે કહું તો આગામી અભ્યાસકાળમાં શીખવા અને શોધવા માટે મથવાની પ્રક્રિયામાં આપણી ગરજ સારે છે. અને જો એકવાર બાળક ઉકેલ શોધવાની કળા શીખી જાય તો પછી તે ક્યાંય અટકશે અહીં તે અમારી ગેરંટી.  

તમને ખબર છે ?

આપણા ફેમિલી ડોક્ટર ઘણીવાર સલાહ આપતાં હોય છે કે નાની નાની બીમારીઓમાં દવા ગોળી લેવાનું ટાળો. તેના માટેનું કારણ એ પણ એ આપે છે કે આપણું શરીર એક ઑટો-રિએકટર છે. જેમ આપણા આ કોંપ્યુટરમાં ટ્રબલ શૂટ જાતે જ ટ્રબલ દુર કરવા લાગી જય છે તેમ આપણા શરીરમાંના બીમારીના કેટલાક કોયડા શરીર જાતે જ ઉકેલી નાખતું હોય છે. મજાની વાત એ પણ છે કે જયારે જયારે શરીર ઉકેલ માટે મહેનત કરે એમ એની પ્રતિકારક શક્તિ વધતી જતી હોય છે. જો આપણે બીમારી સામે શરીરને મથામણ કરવા દેવાની જગ્યાએ જેવી આપણે દવા ગોળી વડે શરૂઆત કરી દઈએ છીએ તરત જ રોગ પ્રતિકાર શક્તિ વધવાનું કામ પણ બંધ થઇ જતું હોય છે અને શરીર દવા ગોળી ભરોસે થઇ જાય છે. જો વ્યક્તિ આગોતરી કાળજીથી ડોક્ટરની ટીપ મુજબ પોતાની ઇમ્યુનિટી વધારવા કસરત વગેરેના ઉપાયો કરી લે છે. તો તે વ્યક્તિ પછીથી દરેક સમયે બીમારી સામે લડવાની શક્તિ મળી રહે છે. બાળકના શિક્ષણનું પણ આવું જ છે.

આપણે બાળકોને જયારે કોઇપણ વિષયવસ્તુની જરૂરીયાત મુજબની સમજ આપીએ છીએ પછી તેને તે અંગેનો કોયડો આપીએ છીએ. એ તેના મગજને મથામણ પેદા કરાવવા માટેની કસરત છે. આ મથામણ સમયે બાળકોનું મગજ જેટલું વધારે વિચારે છે તે જ શરીરની રોગ પ્રતિકારક શક્તિની જેમ મગજની તર્કશક્તિ પેદા કરે છે. આ પેદા થયેલી તર્ક શક્તિ બાળકના મગજમાં સેવ રહી હવે પછી મળનારા એવા જ પ્રકારના કોયડા સમયે કામ લાગે છે. છે ને પેલા વેક્સીન જેવું જ ? 

કોરોના એ આપણને ઘણું શીખવ્યું એમાં એક આ પણ છે... કે જો બાળકોને વર્ગખંડોમાં જાતે મથવા દીધા હોત તો લોકડાઉન સમયે હોમલર્નિંગમાં જાત મથામણ વડે જાતે જ શીખી રહ્યા હોત.    

October 27, 2020

“કોઈ જુએ કે ના જુએ.. હું મને જોઉ છું.” 👀

 

કોઈ જુએ કે ના જુએ.. હું મને જોઉ છું.” 👀

Å હેલ્લો, નીવ...તારે ગણિતની કસોટી લખાઈ ગઈ?”

Å “હા, સર.” (આના જવાબ અને અવાજ બંને સોફ્ટ જ હોય.)

Å “તો, આજે સાંજે સામાજિક વિજ્ઞાનની કસોટી લખી શકીશ?”

Å “કેમ સર?”

Å “તો, કાલે તારે સ્પેશિયલ આપવા ના આપવું પડે.. સવારે શાંતિલાલ સાહેબ લેતા આવે.”

Å “ના, સર. મે તારીખ લખી દીધી છે. અને એટલે એ જ તારીખે જ સામજીકની કસોટી લખીશ. આપવા આવી જઈશ.

બાળકોએ કેટલી બારીકીથી બાબતો પકડી છે તેના દર્શન અમને હવે થઈ રહ્યા છે. અમને એમ હતું કે એક દિવસમાં બધી કસોટી લખી દે તેના કરતાં રોજ એક એક લખે તો સારું.. (જેમ આપણને ડેડલાઇન નથી ગમતી તેમ તેમને ય ના જ ગમતી હોય ને !)  નીવ માટે આ ત્રણેય કસોટી લખવાનો કુલ સમય  બે કલાકથી વધુ ના હોય. એટલે તેને ઈછયું હોટ તો એ લખીને મોકલી શક્યો હોત, પણ તેણે બીજા ગામમાંથી સ્પેશિયલ કસોટી આપવા આવવાનું પસંદ કર્યું. ત્યારે સમજાય કે એકવાર નિશ્ચિત થયેલી બાબતોને બાળકો તેમની જરૂરિયાત મુજબ તોડતા કે મરોડતા નથી.

બાકી સામાન્ય રીતે આપણે સૌ (મોટેરાઓ)

  • નિયમનું પાલન કરવું કે ના કરવું ?
  • કયા નિયમનું પાલન કરવું?
  • ક્યારે પાલન કરવું અને ક્યારે ના કરવું?

તેનો આધાર તેમાં આપણે શું કરવું પડશે ? અથવા આપણને શું ફાયદો થશે તે મુજબ કરીએ છીએ. નિયમો જ નહીં આપણે તો દરેક બાબતમાં આપણને અનુકૂળ હોય તેવા અર્થઘટનો કરવા માટે ટેવાયેલા છીએ. અને તેથી જ  સામૂહિક કાર્યોમાં કેઓસ સર્જાય છે. કારણકે નિયમોની જરૂર માત્ર સામૂહિક જીવન માટે જ હોય છે. આવા સામૂહિક નિયમોમાં આપણે મોકો મળે એટલે તેમાંથી છીંડા શોધી અને તે નિયમને પોતાને અનુકૂળ બનાવવા માટે તત્પર બની છીએ. આમ કરવાથી સમાજની સામૂહિક ચેતનાને ધક્કો વાગે છે.. એ આપણને દેખાતું નથી. અને તેનાથી સમાજમાં જુદા જુદા તબક્કે અસંતોષ ફેલાતો જ રહે. કારણકે આ તો રોલર કોસ્ટર છે આજે જે ઉપર છે તે આવતીકાલે નીચે હશે ને જે નીચેથી ઉપર આવશે તે પછી પોતાની શક્તિઓનો ઉપયોગ નિયમમાં અનુકૂળતા શોધવા કરશે.

     ગયા માસની એકમ કસોટીમાં નિકુલ અને તરુણ જે ચોવીસ કલાક સાથે હોય તેવા ભાઈબંધ અલગ અલગ બેસી લખતા હતા. તો એકને ગીત ગાવાનું હોય તોય બીજીએ એની સાથે મૂંગા મૂંગા ઊભા તો થવાનું જ હોય એવી બે બહેનપણીઓ ભારતી અને મમતા એક જ ઓસરીમાં અલગ બેસી કસોટી લખતી હતી. કોઈ જોનાર ના હોય અને છતાં સામૂહિક હિત માટે નક્કી થયું હોય તેનું જતન કરતાં આવા બાળકોને જોઈએ ત્યારે શાળાએ કરેલી હ્રદયની કેળવણીનું મૂલ્યાંકન થઈ જાય છે. બીજી ઓકટોબરે વાવેલા ગાંધી આમ ફુટ્યા કરે છે.. ફૂટતા રહે. 

September 30, 2020

ટેકનોલોજીના આશીર્વાદ -: પ્રીતિના જન્મદિવસની ઉજવણીએ ઉછળ્યો લાગણીઓનો દરિયો

ટેકનોલોજીના આશીર્વાદ -: 

પ્રીતિના જન્મદિવસની ઉજવણીએ ઉછળ્યો લાગણીઓનો દરિયો 

શિક્ષક- બાળકો - શાળા – ત્રણેય ને અલગ અલગ રાખવા તો શું ? - એવું વિચારવું પણ શક્ય નહોતું. બાળકો વિનાની શાળાઓ ચાલશે કે શાળા વિના બાળકો ફળિયામાં જ મહાલશે – એ ક્યારેય કોઈનેય સ્વપ્નમાં પણ ખ્યાલ નહોતો. પરંતુ તે હકીકત બની.  શાળાઓના નસીબમાં આડ બનીને ઉતારી દીધી એક અણધાર્યા રાક્ષસે. જયારે જયારે માસના અંતે આ અંકમાં લખવાની શરૂઆત થઇ આવે છે – બાળકો વિનાની શાળામાં શૂન્યતા ગળામાં ડૂમો લાવી દે છે. હાય રે ! કોરોના શાળાઓમાં કાળ બની આવ્યો ! આ વાક્ય દિલમાંથી સરી પડે છે.

શાળામાં રમતાં,કૂદતાં કિકિયારીઓ કરતાં હોય,મેદાનના ખૂણે ખૂણે ભમતાં હોય અને વાતવાતમાં લડાઈ કરી પાછાં થોડી વારમાં એકબીજા સાથે રમત ગમતમાં જોડાઈ જતાં હોય, એક દિવસ ન આવે કે આપણાથી ન અવાય તો પૂછાપૂછ કરી મૂકતાં હોય - એક અંગ જેવા અને પોતાના મન સરીખા ઉમંગ જેવા બાળકો વિનાના કેમ્પસમાંથી ઈ-લર્નિંગ ચાલી રહ્યું છે. બાળકોની ઘર મૂલાકાત એ હજુ પણ શાળા સાથેના બાળકની લાગણીઓના તાંતણે બંધાયોલો હોવાની સાબિતી પૂરી પાડે છે. ફરક એ પડ્યો છે કે પહેલાં શાળામાં ઘરની વાતો થાતી હવે બાળકોના ઘરે જઈએ ત્યારે શાળાની ચર્ચાઓ થઈ રહી છે. રોજેરોજ બાળકોના જન્મદિવસ તહેવારોની જેમ ઉજવાતા અને ચોકલેટો મીઠાઈની જેમ ખવાતી. અત્યારે મળવાની આ પ્રક્રિયા ઈ-મીટીંગ બની ગઈ છે. પરંતુ લાગણીઓ એટલી જ ઈ–લાગણીઓ બની જળવાઈ રહી છે. ટેકનોલોજી એ માટે આશીર્વાદ બની રહી છે. તેને કારણે જ તો આજે પણ હસી ખુશીના એ પ્રસંગો બાળકો સાથે ચાલી રહ્યાં છે. બાળકો પણ એટલા જ શાળા સાથે જોડાયેલાં છે – અને પોતાના જન્મદિને હસતાં હસતાં રડેલ પ્રીતિ - એ જ પુરાવો છે કે દીકરીઓ હજુ પણ અમને પરિવારથી કંઈ ઓછાં ગણતી નથી.

એક કહેવત છે – “સુખમાં કે દુઃખમાં” – જેની સામે કોઇપણ પ્રકારની લાગણીઓ વ્યક્ત કરવામાં તમને સંકોચ ન થાય એ સૌ આપણાં !!!

હવે મને ખબર છે કે તમે પૂછશો જ – કે એ દિવસે ઓનલાઈન ક્લાસમાં શું બન્યું હતું ? ચાલો જોઈએ  >  ટેકનોલોજીના આશીર્વાદ

September 29, 2020

Selfe with DD - Twist is Sweet !

Selfe with  DD  -  Twist is Sweet !

સતત એક પ્રકારનું કામ જીવનમાં રૂઢતા લાવી દે છે. દરેક માનવી સમયાંતરે પોતાના રૂટીનમાં કાંતો બદલાવ ઈચ્છે છે અથવા તો બ્રેક ઈચ્છતો હોય છે. આપણા રૂટીનમાં જીવાતા જીવન દરમ્યાન પણ જો વચ્ચે ફેરફાર ન આવે તો જીવનમાં પણ નીરસતા આવી જવાની સંભાવના રહેલી છે. અને એટલે જ તો, આવા બદલાવ અથવા તો બ્રેક માટે તહેવારોની ઉજવણી શરુ થઇ હશે. આવા ફેરફારો જીવનમાં નવો ઉત્સાહનો સંચાર કરી દેતા હોય છે. આપણે સૌ જાણીએ છીએ જ કે જે કાર્યમાં ઉત્સાહ ઉમેરાય તેના પરિણામોમાં ૧૦૦% સફળતાની આશા દેખાઈ આવે છે. દેખાઈ શું આવે ૧૦૦% પરિણામ મળી જ રહે છે. એનાથી જ સમજી શકાય છે કે કોઇપણ કાર્ય સતત એક રૂટીનમાં થવું એ તેની ખરાબ રીતે થઇ રહ્યાની અને અસફળતા મળવાની પણ નિશાની છે.!!

કાર્યનો ઉત્સાહ જળવાઈ રહે તે માટેનો બીજો નિયમ એ છે કે તેના માટે નિરીક્ષકો હોવા મહત્વના છે. તમને વાત કરું તો ક્રિકેટ આટલી ફેમસ કેમ બની અને ગલીએ ગલીએ રમાતી કબ્બડ્ડી અને કુસ્તી કેમ પાછળ રહી ગઈ એવું અમને જયારે કોઈ બીજો પૂછે ત્યારે અમારો જવાબ એ જ હોય કે પ્રેક્ષકો વિના ! જયારે કોઈ જોનાર નથી, ત્યારે કોઈ રમનાર પણ નથી ! કારણ કે કોઈ જોતું નથી એટલે ખેલાડીઓમાં  રમવાનો ઉત્સાહ પણ નથી બનતો ! અને તેની સામે ક્રિકેટે તે સમયે સમય સુચકતા વાપરી રમતમાં ટેકનોલોજીનો સંપૂર્ણપણે  ઉપયોગ કરી શેરી મહોલ્લા અને ગલીએ ગલીએના તમામ પ્રેક્ષકોને પહેલાં રેડિયા સામે ભેગાં કરી દીધાં. પછી તો ધીમેધીમે ઘરમાં ટીવી આગળ બેસીને રૂબરૂ મેદાન જ જાણે ઉભું કરી દીધું. કુસ્તી કહો કે કબડ્ડી તમામ મેદાનો પ્રેક્ષકો વિનાના બનવા લાગ્યા અને અહીં પેલો જ નિયમ લાગુ પડ્યો – જોનાર નથી તો – રમવાનો ઉત્સાહ નથી ! અને ઉત્સાહ નથી તો પછી તે ક્યાં સુધી ચાલે એ પણ આપણે જાણીએ છીએ જ.

આવી જ બાબતોનું પુનરાવર્તન થવાની શરૂઆત શાળામાં થઇ એવું લાગ્યું. જુન માસથી શૈક્ષણિક સત્ર શરુ થયું પરંતુ કોરોનાને કારણે આ વખતે શિક્ષણ શાળાઓમાં નહિ બાળકોના આંગણામાં અને ટીવી મોબાઈલની સ્ક્રીન પર શરુ થયું. શિક્ષણ વિભાગ ધ્વારા બાળકોના શિક્ષણ કાર્યને ઘર સુંધી પહોંચાડી શકાય તેવા હેતુથી સમય પત્રક સાથે દુરદર્શન ની ગિરનાર ચેનલ પર  હોમલર્નિંગ કાર્યક્રમ શરુ કરવામાં આવ્યો. બાળકો આનો પુરેપુરો લાભ મેળવે તેના માટે શાળા પરિવાર ધ્વારા પણ બાળકોના ઘરનું સર્વે કરી આયોજન કરવામાં આવ્યું. જેમાં...

  • જે બાળકોના ઘરે ટીવી નથી તો ? – સાથે રમતાં મિત્રના ઘરે જોવે તેમની સૂચનાઓ સાથેની બાળકોની ટીમ બનાવી.
  • દુરદર્શન પર જોયા પછી ન સમજાય તે બાબતો બીજા દિવસે ઓનલાઈન ક્લાસમાં અથવા તો પોતાના શિક્ષકને ફોન કરી પૂછે તેવી વાલીઓને પણ જાણ કરી.
  • રોજેરોજ બાળકો સાથેની ટેલીફોનીક મુલાકાતમાં પણ દુરદર્શન જોયું ? અને હોમવર્ક કર્યું ? = આ બે પ્રશ્નોને ખાસ પુછવામાં તેવું નક્કી કરાયું.

આવા આયોજન સાથે રૂટીન કાર્ય શરુ થયું. વાલીઓ પણ જોડાયા. તેઓ પણ બાળકોની પ્રવૃત્તિઓ જોતાં – બાળકોને પૂછતાં – વાતો કરતાં – શિક્ષક સાથે તે અંગેની ચર્ચા કરતા ! બાળકો ધ્વારા પણ જોવે – વાંચે –લખે – સમજે – પૂછે – બધું જ થવા લાગ્યું –ધીમેધીમે આ રૂટીન બન્યું. – જેથી હવે તમે પણ સમજી ગયાં હશો કે રૂટીન બનવું એટલે કે કામ થવું પણ તેમાંનો ઉત્સાહ ઉડી જવો. સમયાંતરે બાળકોને શૈક્ષણિક કાર્યક્રમો જોવા માટે નવો ઉત્સાહ ભરવાનો સમય આવી ગયો હોવાનો અહેસાસ તેમની સાથેની ટેલીફોનીક અને રૂબરૂ મુલાકાત સમયે થવા લાગ્યો. વાલીઓ પણ પોતાના જીવનનિર્વાહ માટેના વ્યવસાયમાં વ્યસ્ત હોય એટલે આમાં સતત ધ્યાન ન આપી શકે. તે માનવું જ રહ્યું. પરંતુ આપણે સૌએ તો ‘બાળકોની કેળવણી’ ને જ વ્યવસાય તરીકે સ્વિકાર કર્યો છે, ત્યારે આપણે બાળકોના દરેક કાર્યમાં ઉત્સાહ વધારવા શું કરી શકાય તેનું મંથન શરુ થયું. વિચારતાં વિચારતાં જ વિચાર આવ્યો - ‘સેલ્ફી વિથ DD’ [એટલે કે દુરદર્શન]. જેમાં નીચે મુજબની વાતો અજમાવાઇ.

·         શિક્ષકો રોજેરોજ બાળકોને હોમ લર્નિંગને રોમાંચિત બનાવી રિમાઈન્ડ કરે. અને તે જોઈ રહ્યાં હોય તેનો ફોટો મંગાવે.

·         ફોટો આવે એટલે વળતો પ્રોત્સાહિત રિસ્પોન્સ કરવો.

·         સુર્યપાલનો આવેલો ફોટો સંદીપને બતાવાય અને જાનકીનો આવેલો ફોટો જીનલને મોકલાવાય.

·         વાલીઓના ગ્રુપમાં પણ શેર કરવાનું આયોજન કર્યું.

અઘોષિત રીતે એવો માહોલ ઉભો કર્યો કે જાણે “બાળકો ફોટોગ્રાફ્સ વડે એકબીજાને પૂછતાં ન હોય કે મેં તો DD જોયું, તમે જોયું?” “જો, અનીતાએ તો જોયું, પ્રિન્સ તેં જોયું ? અમારો પુરક ઉદેશ્ય પણ એ જ હતો કે બાળકોને પણ લાગે કે “અમે આ જોઈએ છીએ,તે પણ કોઈક જોવે છે. હવે બાળકોને પોતે હોમલર્નિંગ જોવા માટેનું ફક્ત ભણવું એ જ એક માત્ર કારણ ની જગ્યાએ મિત્રોને જોતાં બતાવવા માટેનું બીજું કારણ પણ મળ્યું છે.

અને ઉપરની શરૂઆતની વાત ફરીથી કહું કે દરેક રમતમાં ખેલાડીના ઉત્સાહનો આધાર જોનાર પ્રેક્ષકો પર છે. તે વાત આમાં બાળકો પર પણ લાગુ પડે છે – અને તેમાંય પ્રેક્ષકો તરીકે  મિત્રો અને પોતાના શિક્ષકો જ હોય તો પછી પુછવાનું જ શું ?

હજુ મંજિલ દૂર છે ત્યારે આપણા સૌનો ઉત્સાહ ટકી રહે તે માટે બીજું શું કરી શકાય તે માટેના સૂચનો અમને મળશે તો એઝ યુઝવલ અમને ખૂબ ગમશે. 











September 28, 2020

શીખવા માટેની જગ્યાઓ નહીં, પ્રક્રિયાઓ હોય છે.

શીખવા માટેની જગ્યાઓ નહીં, પ્રક્રિયાઓ હોય છે.

અત્યારના આ સમયમાં આપણાં મનમાં એક સામાન્ય લાગણી જે ઊછળી રહી છે અને એ છે કે આ થેંકલેસ જોબ છે

વર્ગખંડ હતો, તેમાં વાતો હતી, લડાઇઓ હતી, સમજ હતી તો ગેરસમજ હતી, હાસ્ય હતા અને રુદન પણ. ગળે મળી જવાની ઘટનાઓ હતી તો સામે રિસાઈ જવાની પણ. કિટ્ટા અને બુચ્ચા સાથે સાથે વહેતા હતા. વર્ગમાં એ દ્રશ્યો સામે રહેતા. કોઈ કહે ના કહે, કોઈ પીઠ થાબડે કે ના થાબડે.. આપણી એ મોજનો દરિયો ઉછળતો રહેતો. અચાનક સંકજામાં એવા ફસાયા છીએ કે આપણને આપણાથી જ સંતોષ નથી. પહેલા કરતાં વધુ સમય આપ્યા પછી ય કોઈક પૂછે કે કેમ છે ? તો તરત જ મુશ્કેલીઓનું મેનૂ હોઠવગું થઈ ગયું છે. છેલ્લા ત્રણેક માસના અમારા અનુભવો પણ આવા મિશ્રિત રહ્યા છે. આજે જુદા જુદા પ્રયત્નોને ફરી જોઈએ તો સમજાય છે કે આ રીતે ધીમે ધીમે આપણામાં ન્યુ નોર્મલ ગોઠવાઈ જશે. ઓનલાઈન (આ સંદર્ભે અગાઉનો આ ( ઓન હોય કે ઓફ હોય ) લેખ જોઈ જશો તો આ વાત જલદી સમજાશે.) શિક્ષણ એટલે ટેકનોલોજી નહીં પણ જુદી રીતે ઉપયોગ થઈ રહેલી પેડાગોજી. વર્ગમાં શું કરતાં હતા - જે હવે આપણે વર્ચ્યુઅલી કરવાનો પ્રયાસ કરીએ છીએ.  

સમજીએ એક્ચ્યુઅલ vs વર્ચ્યુઅલ

એક્ચ્યુઅલ ક્લાસ  (વર્ગખંડ)

વર્ચ્યુઅલ ક્લાસ  (વાલીખંડ)

 

 

è સંકલ્પનાના સ્પષ્ટીકરણ માટે પ્રશ્નો, જૂથ ચર્ચા અથવા શિક્ષક વડે નિદર્શન

è દરરોજ ચોક્કસ સમયે વિદ્યાર્થીઓ સુધી વોટ્સેપના માધ્યમથી પ્રશ્નો/ટાસ્ક મોકલવા.

è એ પ્રશ્નો/ટાસ્ક માટે તેઓ પુસ્તક વાંચે, વાલીઓને પૂછે અથવા જાતે વિચારી શકે.

è તે પ્રશ્નો/ટાસ્ક બાળકો સુધી પહોંચતા પહેલા શિક્ષકોના ગ્રૂપમાં મુકાય તેમાં ક્વોલિટી સૂચનો મળે, એડિટિંગ થાય. વિડિયો લિન્ક અને ફોટો ઉમેરાય.

è ૧. આમાં દરરોજ સવારે માઈક્રોસોફ્ટ ટીમ વડે જોડાતા બાળકોને બોર્ડ વર્ક અને સીધી વાતચીતનો મોકો મળે.

è ૨.દૂરદર્શન જોતાં બાળકોને ટૉપિક સમજવા માટેની પ્રાથમિક માહિતી મળી જાય. 

è શિક્ષક વડે શરૂ કરાયેલા મુદ્દા પર પોતાની સમજ કહે, લખે અથવા કોઈ ક્રિયા કરે.

è મોકલાયેલાં પ્રશ્નો/ક્રિયાઓની સૂચનાઓનો અમલ કરે અને તે પોતાના વર્ગશિક્ષકને મોકલી આપે.

 

 

 

è  વિદ્યાર્થીઓના પ્રતિભાવો વિષે સમૂહમાં ચર્ચા થાય.

è વર્ગશિક્ષકને મળેલા બાળકોના પ્રતિભાવો ફરી ગ્રૂપમાં ભેગા થાય. તે જોઈ વિષય શિક્ષક વોઇસ મેસેજ/ લખાણ વડે નિષ્કર્ષ આપે. તે પાછું તે બાળકને મોકલી અપાય.

è એમાં મોટાભાગના વિધ્યાર્થીઓને ના સમજાયું હોય તે બાબતોને ધોરણવાર ગ્રૂપમાં ફરી વોઇસ મેસેજ કે લખાણ વડે ફરી કહેવાય.

è મહાવરો કરવા અને જાતે કરી જોવાની પ્રવૃતિઓ અપાય.

è જે તે ટૉપિકની સંકલ્પના પછી તેમને જાતે કરી શકાય તેવા કામ સોંપાય. જેમાં સ્વાધ્યાય લખવાથી માંડી ઘરમાં પૂછપરછ કરી તૈયાર થાય તેવા પ્રોજેક્ટ અપાય.

è વિદ્યાર્થીઓએ કરેલા કાર્યને વર્ગમાં કે શાળામાં ડિસ્પ્લે કરવામાં આવે.

è તેમના કાર્યને ધોરણવાર ગ્રૂપમાં, ફેસબુક, અમારા સ્ટેટસમાં ડિસ્પ્લે કરાય.

è મૂલ્યાંકન થાય. એકમ કસોટી ઉપરાંત આપણી રીતે – જેમાં રોજ રોજ તેના વાણી, વર્તન અને ઉત્સાહમાં થતાં ફેરફારો પણ સતત નોંધ થતી હોય તેના વડે.

è એકમ કસોટી ઉપરાંત – માઈક્રોસોફ્ટ ફોર્મમાં બનાવેલી ક્વિજ વડે જેમાં તેઓ સબમિટ કરે એટલે તેમના ખોટા પડેલા જવાબોની સામે સાચો જવાબ શું આવે તે જોવા મળે.

હવે આ આખી પ્રોસેસમાં શિક્ષક વડે રોજે રોજ થતી નાની નાની નોંધ ખૂબ અગત્યની બની જાય છે. જેમ કે દરેક વર્ગશિક્ષકના ફોનમાં બાળકોના ફોન નંબર તેમના હાજરી પત્રકના ક્રમ સાથે સેવ કરેલા છે. એટલે જ્યારે તેને ફોન કરે ત્યારે તેની નોંધ દૈનિક નોંધપોથીમાં તે ક્રમ સાથે કરે – તેની સાથે થયેલી વાતચીતને કોડ લેંગ્વેજ (અમે અમારી રીતે વિકસાવી લીધી છે. જેમ અકુપારમાં ડોરોથી અને ધાનું વચ્ચે “પ્રોબ્લેમ અને નો પ્રોબ્લેમ” થી કામ ચાલી જતું એમ અમારે “ઓકે અને નોટ ઓકે” થી ચાલી જાય છે.) એ લખાણને અઠવાડિયે જોઈએ તો સમજાય કે કોણ હજુ છૂટી જાય છે ? સાથે જ રૂબરૂ સંપર્ક કોનો કરવો પડશે તેનો ખ્યાલ પણ મળી જાય.

     ટૂંકમાં માત્ર ઓનલાઇન એટલે વિડીયો વડે તેમના ઘરમાં જતાં રહેવાને બદલે પ્રયત્ન છે કે – તેઓ જ્યાં છે, જેવા પણ સંસાધનો સાથે છે (અથવા સંસાધનો વિહીન છે.) તેમને શીખવા માટેના અનુભવો આપતા રહેવા. હજુ શોધ ચાલુ છે કે બધી પ્રક્રિયાઓ પછી પણ જે આનંદ હતો એ ક્યાંથી લાવીશું ?