August 15, 2019

August 01, 2019

👦👧બાળકોની કુતુહલતા અને આપણા વૈચારિક બ્લૉક !



👦👧બાળકોની કુતુહલતા અને આપણા વૈચારિક બ્લૉક!
બાળકો કુતુહલ સભર હોય છે, બાળકો જિજ્ઞાસુ હોય છે – આપણા શૈક્ષણિક વક્તવ્યમાં શણગાર બનતું આ વાક્ય શિક્ષક તરીકે અથવા તો વાલી તરીકે આપણે સ્વીકાર્યું છે ખરું ? તેનું એક ઉદાહરણ આપું...એક બાળકના વાલી તરીકે વિચારો કે તમે બાળકો સાથે બેસી વાતો કરી હોય તેવો સમય દિવસમાં કેટલો ? બે પાંચ કે પંદર મિનીટ ! આપણું મન ત્યાંથી જ ભરાઈ જતું હોય છે ! જયારે શિક્ષક તરીકે હોઈએ  અને વર્ગખંડની જો વાત કરીએ તો પણ બાળકો સાથે સંવાદનું અસ્તિત્વ ૩૫ કે ૪૫ મીનીટના તાસમાં બે ચાર મિનિટ  બાકીનો સમય તો એક તરફી માહિતી પીરસવામાં જ પૂરો થઇ જતો હોય છે. આપણે એ વાતથી સતત અજાણ છીએ કે બાળકોની કુતુહલતા સંતોષવાથી જ બાળકમાં નવી જિજ્ઞાસા પેદા થાય છે! અને શિક્ષણકાર્યની સફળતા માટે આ એક અનિવાર્યતા છે કે શીખનારમાં જિજ્ઞાસા સતત પ્રજ્જવલિત રહેવી જોઈએ. તે એક અગનગોલા જેવી છે.  જો તમે બાળકોની જિજ્ઞાસાઓ સંતોષતા નથી તો તે આગની જેમ સમી જાય છે. બાળકની વૃત્તિ ઉપર “આપણે જાણવું પણ નથી અને શીખવું પણ નથી” - વાળી નકારાત્મકતાની રાખનું પડ ચઢી જાય છે. આવા પડ સાથે મોટો થયેલો વ્યક્તિ કોઇપણ ક્ષેત્રમાં સીમિત બની રહે છે. માટે જ પ્રથમ તો એ જ કે બાળપણથી જ બાળકો સાથે થયેલ વાતો અને તે વાતો દ્વારા સંતોષાયેલ જિજ્ઞાસા બાળકોમાં જાણવાની વૃત્તિને વધુ સતેજ બનાવે છે, જે તેને આગામી જીવન પર્યંત દરેક ક્ષેત્રમાં નવું નવું શીખવા પ્રેરે છે. પછી તો  કહેવત છે ને કે જે જિંદગીભર શીખતો રહે છે તે નિષ્ફળ થાય જ નહિ !
👉હવે જે લોકો પોતાના બાળકો સાથે સંવાદ કરવાનો  દાવો કરે છે તેમના માટે - ભાગ ૨
બાળકો સાથે બાળપણમાં સંવાદ કરતાં આપણે સૌને -  પહેલો પ્રશ્ન એ કે આપણે બાળકો સાથે સંવાદ કરતી વખતે કઈ બાબતો  ધ્યાને લઈએ છીએ? તો મોટાભાગનાનો જવાબ હશે ઉંમર અને કેટલાંકનો જવાબ ઉંમર અને વિષય ! આપણે વિચારીશું તો ખ્યાલ આવશે કે બાળકો સાથે સંવાદ કરવા માટેના આપણે વિષયો નક્કી કરી રાખ્યા હોય છે . અથવા તો કહું તો એક વૈચારિક બ્લોક બનાવી દીધો હોય છે. ચાર વર્ષનું બાળક મળે તો તરત છોટા ભીમ ની વાતો કરવા લાગી જઈએ અને આપણી આપણા મિત્રો સાથેની ચંદ્રયાનની ચર્ચા સાંભળી તે જ બાળક કંઈક પૂછે તો – [ ક્યારેક ] તને ખબર ન પડે તેવું કહી તે વાતને ટાળતા હોઈએ છીએ. તેનું મુખ્ય કારણ તે આપણે બાળકો સાથે સંવાદના નક્કી કરેલ બ્લોક છે. તે જ સમયે ચંદ્રયાન તેને ખબર પડે કે ન પડે તે વિષય ધ્યાને લીધા વિના જો તેની જીજ્ઞાસા માટે ચંદ્રયાનની માહિતી તેની સમજ મુજબની ભાષામાં પૂરી પાડવામાં આવે તો જ તેની તેવા વિષયો બાબતની સમજ બનતી જશે. માટે જ બાળકો સાથે સંવાદ કરો ત્યારે બાળકોની જ એ ગીતની પંક્તિઓ સતત મનમાં ગાતા રહો – તું નાનો , હું મોટો એ ખ્યાલ જગતનો ખોટો !
     માટે જ સાર એ જ કે બાળકો સાથે સતત સંવાદ કરો – અને સાર બે -  નાના બાળકો સાથે સંવાદ માટેના માનસ બ્લોક દુર કરી બાળકો સાથે વાતો કરો ! પરિણામ તમારે જોવું હોય તો અમારી પાસે એક નમૂનો  છે –  નમૂનો એટલે કે ઉદાહરણ [ જો કે વિડીયો જોયા પછી તમને પણ થશે કે ખરેખર આ નમૂનો જ છે🤣😂
મળો અમારા મહમંદ ઉર્ફે ફિરદૌસને è click

July 11, 2019

મત - સંમત [ Child President Election 2019 ]


                        મત – સંમત 

બાળક સમાજનું જ એક અંગ છે એટલે સ્વાભાવિક છે કે તે સમાજની અસરો સાથે જ શાળામાં પ્રવેશે ! શાળા પ્રવેશ પહેલા જ તે અભ્યાસક્રમને અક્રમિક રીતે જાણતો જ હોય છે. જે આપણા માટે ખૂબ વર્ગખંડ કાર્ય સરળ બનાવનારુ  બને છે. પરંતુ એક સિક્કાની બે બાજુ છે. કેટલીક બાબતો એવી પણ હોય છે કે જેના માટે ઈરેઝર લગાડવું પડે. કારણ કે આપણું કામ ભવિષ્યના સમાજને વર્તમાનની બદીઓ મુક્ત કરવાનું પણ છે જ. [યાદ કરો, પ્રલય અને નિર્માણ ... વાક્યને કે જે આપણે ગર્વથી સમાજને સંભળાવીએ છીએ.]
શળામાં થતી પ્રવૃતિઓ બધા જ બાળકો સાથે મળીને સહકારથી કરે તે માટે આપણે સૌ ખૂબ જ માઇક્રો આયોજન કરતા હોઇએ છીએ. આપણા સૌનો ધ્યેય પણ એ જ હોય છે કે દરેક બાળકો જાતે, જોડીમાં કે જુથમાં શીખે..
જૂથ કે જોડીમાં શીખતી વખતે.....
  1. બાળકોને એકબીજા સાથે સંવાદ વડે વિચારોની આપ-લે કરે.
  2. કાર્યભાર વહેંચણી દરમ્યાન બીજા બાળકોને જોઈ જવાબદારી સ્વીકારતાં થાય. (કારણકે, જવાબદારી ન સ્વીકારવી એ વર્તમાનનું એક દુષણ જ છે.)
  3. સાથે રહેવા દરમ્યાન સમૂહમાં કામ કરવાની રીતીનીતિ થી અવગત થાય. જેથી જાણી શકે કે બધું આપણે કહીએ તેમ જ ન થાય. પોતાનું છોડી બહુમાન્ય નિર્ણયો સ્વીકારતાં થાય.
  4. ફક્ત ખુદનું સારું નહિ ટીમનું સારું કામ દેખાય તે માટેની ભાવના વિકસતી જાય.
આ બધી પ્રવૃત્તિઓ શાળા કક્ષાએ કરાવી બાળકોમાં ભવિષ્યના સમૂહ જીવન માટેના ગુણોનો વિકાસ એ જ આપણો ઉદેશ્ય હોય છે.

      એટલે જ કહી શકાય કે આવી શાળા પ્રમુખ ચૂંટણી જેવી શાળાકીય પ્રવૃત્તિ માં શાળા પરિવારનો મોટો રોલ તે પ્રક્રિયાના અંતે જ હોય છે. જેમાં હારેલાં બાળકોને પણ જીતાડવાનું અને વિજેતાની જેમ જીવડાવવાનું કામ આપણું છે. ચૂંટણીના અંત બાદના  આપણા વારંવારના આવા પ્રયત્નોને કારણે બાળકોમાં ખેલદિલી અને સામુહિકતાના ગુણો સહજ રીતે તેમના જીવનનો હિસ્સો બનતા જાય છે.. જેના પરિણામ રૂપે  ભવિષ્યનો સમાજ સમુહમાં જીવતો, વિજયને વહેંચતો  અને ખેલદિલી પૂર્વક હાર સ્વીકારતો સર્જાશે !  આવી જ આશાઓ સાથે શાળા પરિવારે જાહેરનામું બહાર પાડ્યુ પછી જે જે થયું તે તમામ પ્રક્રિયા ને માણીએ Electoral  ભાષામાં !







 




 
 















July 06, 2019

બોટલ બલૂનથી ચંદ્રયાન સુધી ! [ Life Skill ]


Life Skill Child-Fair !
બોટલ બલૂનથી ચંદ્રયાન સુધી !

“આ નીચે ઓટલો બનાવેલો છે ?”
“આની સ્પીડ કેટલી હશે?
“નામ બાહુબલી કેમ પાડ્યું હશે? એ તો પીચ્ચરનું નામ છે !”
“કેટલા કિલોમીટર જશે ?”
“આ એનિમેશનમાં દેખાડે છે એમ ગોળ ગોળ આંટા કેમ મારશે ?”
“મારા પપ્પા કહેતા હતા કે આડત્રી દહાડે ચંદ્ર પર પહોચશે... તો આ તો બધા ખુશ થઇ ગયા...એટલી વારમાં પહોચી ગયું ?
દસ થી શરૂ કરેલી ઉલટી ગિનતી અને પછી જેવું ચંદ્રયાન ગગન તરફ ઉચકાયું અને અમારો આખો વર્ગ ગગનભેદી તાળીઓથી ગુંજી ઉઠ્યો. ચંદ્રયાન-૨  તાળીઓ પછી બધા અંગ્રેજીમાં બોલતા શબ્દો સાંભળી રહ્યા... તરુણને એક ફરિયાદ રહી ગઈ...”ખાલી તાળીઓ જ પાડી...ભારત માતા કી જય બોલવાનું હતું !”
અને પછી શરૂ થયા સવાલ...
ફોર્સ કેટલો એ સમજાવવા તેમને બાળમેળામાં બનાવેલા બલૂનથી સમજાવી શકાયું. “તમે નાનકડી પ્લાસ્ટીકની બોટલ ઉડાડવા શું કર્યું હતું?” “થોડું પાણી ભરી એમાં પંપ વડે હવા પૂરી...” “ તમારામાંથી કેટલા એ ઉડાડી શક્યા હતા?” “થોડાક જ....” “જે નહોતા ઉડાડી શક્યા..એનું કોઈ કારણ?” “હા...એમણે ઢાંકણ ખોલતી વખતે એકદમ ફોર્સથી આવતા પાણીની બીક લાગતી...” “હવે જો તમારી એવડીક બોટલ અને એમાં પૂરેલી હવા જો એટલી તાકાત કરતી હોય તો, આમાં જોડેલા એન્જીનની તાકાત કેટલી બધી હોય ? અને તેઓ માત્ર હ્મમ્મ્મ્મ જેવા ચહેરા કરી જોઈ રહ્યા.
બીજી વાતો બીજા દિવસ સુધી(આ લખાય છે તે દિવસ સુધી) ચાલી...
આ જ આનંદ છે. તેમણે કરેલા કામથી તેમને વિગતોમાં ઊંડા લઇ જવાનો. માત્ર એમાં ફિરદૌસ ના સવાલનો જવાબ બરાબર ના આપી શક્યા...”સાહેબ...એમાં તો પચા કરોડ વપરાય ગયા...ઉડી જ ગયા ને !” હવે એણે પ્રાર્થનામાં આ પૂછ્યું..અમે કહ્યું પણ એને હજુ ચંદ્ર પર કૈક મળી આવે એમાં આપણને શું ફાયદો થાય..એ નથી સમજાતું...(સમજાઈ જશે..હજુ પહેલા ધોરણમાં છે...) એના માટે તો એમ કે આપણે બોટલ ઉડાડી મજા કરી એમ વૈજ્ઞાનિકોએ આ રોકેટ ઉડાડી ! 😊
આ વખતે બાળમેળો જાણે એક બલૂનમાં સમેટાઈ ગયો. જો કે બધા સ્ટોલ પર ફુલ્લ ધમાચકડી હતી.
ક્યાંક ગણિતના કોયડા સોલ્વ થતા, તો ક્યાંક રસોઈના બેઝીક્સ ક્લીઅર થતા, માટી સાથેની મજા તો હોય જ. રંગો વડે રંગાતા કાગળ અને સાથે જ શક્ય તેટલા બર્થડે કાર્ડ બનાવી લેવાયા. એક સ્પેશીયલ સ્ટોલ બલૂન જેવા બીજા આઈડીયાનો હતો. એકબાજુ...એકનું એક વાજું વગાડતા લક્ષ્મણના સ્ટોલમાંથી ઘડીક બાળગીત આવે તો ઘડીકમાં દેશી ટીમલી...
આખા દિવસ પછી જૂથ લીડર્સ વડે અહેવાલ રજુ થયો અને સૌ પેલી નવી ટીમલીમાં તાતા થૈ થૈ....કરી નાચ્યા..

ઉમંગ અને ઉત્સાહ જળવાઈ રહે તો જ ઊર્જા મળે એ અનુભવતાં કોઈને વાર ના લાગી.