સામાજિક જ્ઞાનનું વિજ્ઞાન...

સામાજિક જ્ઞાનનું વિજ્ઞાન

                સમાજમાંથી આવતા બાળકોને સમાજ પ્રત્યે સંવેદનશીલ બનાવવા માટે સમાજને વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટીએ જોવા માટેનું વલણ કેળવવા માટે સામાજિક વિજ્ઞાનનો વિષય આપણે ભણાવીએ છીએ – અથવા વિદ્યાર્થીઓ ભણે છે. એના મુખ્ય હેતુઓ છે –

Ø  સંસ્કૃતિક વારસાનું જતન....

Ø  લોકશાહીની સભાનતા.....

Ø  પર્યાવરણ અને પ્રકૃતિપ્રેમ....

Ø  સામાજિકતા.......

Ø  કાર્ય-કારણ સંબંધ....

              ........................... ત્યારે આ વિષય વિદ્યાર્થીઓ સમક્ષ કેવી રીતે લઇ જવો? આ વિષયના કેન્દ્રમાં ‘સમાજ’ છે તે જ - આ વિષયની તાકાત અને મર્યાદા બંને છે !વિદ્યાર્થીઓના સમાજનો આધાર લઈએ તો એ જીવંત બને પણ પુસ્તકમાં છાપેલા વાક્યો વાંચી સંભળાવીએ તો -  તે જે સમાજને જુએ-અનુભવે છે તે અને તેની સામે આવેલ પુસ્તકિયા વાક્યો વચ્ચે દ્વંદ પણ રચાય. જેના પછી સમગ્ર સામાજિક વિજ્ઞાનનું શિક્ષણ ફક્ત માહિતી પ્રધાન બનીને રહી જાય છે..... 

        આપણી શાળાનો જ એક પ્રસંગ જોઈએ……….

:શિક્ષક :  ડેટિંગ પદ્ધતિથી પુરાતાત્વિક અવશેષોનો ચોક્કસ સમયકાળ જાણી શકાય છે.

                                             (ડેટિંગ પદ્ધતિ વિષે સમજ્યા પછી.)  

:જયપાલ : અવશેષ એટલે શું ? 

:શિક્ષક : તમે ભાગાકાર કરો છો. તેમાં એક સંખ્યાને બીજી સંખ્યા વડે ભાગો અને અંતે જે બચે એને શું કહો છો ?  

:જયપાલ : શેષ  

:શિક્ષક : એમ જ જુના સમયના નગર-ગામ-સંસ્કૃતિઓ સમય જતા જમીનમાં દબાઈ ગઈ. કેટલીક વ્યવસ્થાઓ સમય જતા લુપ્ત થતી ગઈ. તે પૈકીમાં જે હજુ આપણને મળી આવે તેને આપણે અવશેષ કહીએ છીએ. આપણા ગામમાં પહેલા ખેતરમાં પાણી પીવડાવવા શાનો ઉપયોગ કરતા હતા ? 

: હંસા : કુવાનો.   

:શિક્ષક : હા, પણ કુવાનું પાણી બહાર કાઢવા ?  

:હરેશ : ચોમડાનો કોથરો..  

:શિક્ષક : બિલકુલ સાચું ! એને કોશ કહેવાય ! અત્યારે એ કોશ તમને જોવા મળે છે? 

:હરેશ : અમારા વતનમાં એક જુનો કોશ પડ્યો છે. 

:શિક્ષક : તો એ પણ એ સમયની સિંચાઈ પદ્ધતિનો અવશેષ કહેવાય. તેના ઉપયોગથી આપણે એ સમયની સિંચાઈ પદ્ધતિનો ખ્યાલ મળી આવે. તમે ઘરેથી આવી બીજી કઈ વસ્તુઓ-વ્યવસ્થાઓ પહેલા ઉપયોગમાં હતી તેની યાદી બનાવી લાવજો.

                                       …………..તો અહીં શિક્ષકે નવાનદીસરના પાણીના કોષને યાદ ન કર્યો હોત ? કે તેને ગણિત સાથે જોડી – “શેષ” શબ્દનો અર્થ ન સમજાવ્યો હોત તો ? – વિદ્યાર્થીઓ માટે ડેટિંગ પદ્ધતિથી પુરાતાત્વિક અવશેષો ચોક્કસ સમયકાળ જાણી શકાય છે. એ માત્ર પુસ્તકનું એક વાક્ય માત્ર બની રહેત. અને વિદ્યાર્થીઓમાં સામાજિક વિજ્ઞાનનું જ્ઞાન – નહિ પણ – માત્ર ગોખેલા કેટલાક મુદ્દાઓ જ બચત. અને તેના દ્વારા તે ‘પાઠ’ તો શીખત પણ સામાજિક વિજ્ઞાનનો – પોતાના સંસ્કૃતિક વારસા પ્રત્યે જાગૃત બની શકત ? તેના જતન માટેની પ્રેરણા મેળવત ?

પ્રશ્ન પુસ્તકની માહિતીનો નહિ – તેને રજુ કરવામાં વપરાતી પદ્ધતિનો છે. બીજા ક્યાં એવા મુદ્દા છે –જેની પર આપણે આવી ચર્ચા યોજી શકીએ ? જરૂરથી જણાવજો ! 

Pre-Writing..

Pre-Writing..

                            ધોરણ પહેલાના બાળકના હાથના કાંડાનો મરોડ યોગ્ય બને તે માટે શાળામાં  BALA અંતર્ગત ઉપલબ્ધ “Pre-Writing”  TLM ધ્વારા એક બાળક પ્રયત્ન કરી રહ્યો છે. જો આખી દિવાલને આપણે સ્લેટ ગણીએ તો તેને તમે મહાવરો પણ કહી શકો છો. મજાની વાત એ પણ છે કે તેની સાથેનો તેનો જ મિત્ર કે જે આ પ્રવૃત્તિમાંથી પસાર થઇ ચુક્યો છે, તે જરૂર પડે આ બાળકને મદદ પણ કરી રહ્યો છે, વિગતે આપ નીચે આપેલ વિડીયોમાં જોઈ શકો છો...

છાપકામ...

અંગુઠા અને આંગળીઓ વડે છાપ પાડી આકૃતિ /ચિત્ર ઉપસવતા બાળકો... [ધોરણ-૫ ] 

 

¹watch video

સ્વરાજ્યથી સુરાજ્ય.....

સ્વરાજ્યથી સુરાજ્ય.....

        ભારતની એક સવાર એવી હોય - જ્યાં દરેક નાગરિકને પોતાના હક અને ફરજોનું જ્ઞાન છે. ઘડાતા કાયદાઓને પાલન કરવામાં સરકારીતંત્ર કરતાં નાગરિકો વધુ પ્રતિબદ્ધ હોય જાહેર સ્થળોની જાળવણીની જવાબદારીઓ સહિયારી હોય. એકબીજાને મદદ કરવામાં દરેકને ખુશી પ્રાપ્ત થતી હોય. જેની કલ્પના આઝાદીના લડવૈયાઓએ કરી હતી એવું ભારત આપણી નજર સામે હોય.

-: ઉપરના ફકરામાં “હોય” શબ્દ વાંચતાં જ થાય છે કે ‘હા! આવું હોવું જોઈએ! પણ હોય કેવી રીતે???”

                          રાષ્ટ્રનું ભાવી તેના વર્ગખંડોમાં ઘડાઈ રહ્યું છે. આપણા આપણા સુરાજ્યના સપનાં સાકાર થઇ શકે છે. આપણી શાળામાં ભણતાં વિદ્યાર્થીઓને એમને જે તે ઉંમરે પ્રાપ્ત હકોની જાગૃતતા હોય અને જે હક ન મળતાં હોય તો તેને લોકશાહી ઢબે મેળવવાની ટેવ હોય. [ જો આવું થાય તો બસને સળગાવી પેટ્રોલ વધારાનો વિરોધ કરવાના વિચારો અટકી જાય] પોતાના હક એ કોઈની ફરજ બજાવવાથી પ્રાપ્ત છે, એમ જ પોતાની જવાબદારી છે કે પોતે ફરજ બજાવી બીજાના  હકોનું પણ રક્ષણ કરે.

                      આપણા સ્વરાજ્યને સુરાજ્યમાં પલટવા શાળામાં “નાગરિક ઘડતર’ નામની એક પ્રવૃત્તિ ચાલે છે. સમયાંતરે પ્રવૃત્તિ એનું “પ્રવૃત્તિ” તરીકેનું સ્વરૂપ ગુમાવીને શાળાનો પ્રાણ બની ચુકી છે. શાળામાં ભણતો દરેક વિદ્યાર્થી શાળાને પોતાનું BEST આપવાનો પ્રયત્ન કરે છે. પોતાને યોગ્ય લાગે તો પોતાની ભાષામાં યોગ્ય ઢબે અવાજ ઉઠાવે છે. ખાસ તો એ પોતાને સમગ્ર શાળા સંચાલનનો મહત્વનો હિસ્સો સમજે છે. અમારી શાળા વ્યવસ્થાપન સમિતિ જાણે કે શાળાના તમામ વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષકોથી બનેલી છે.“નાગરિક ઘડતર” ની આ પ્રવૃત્તિને કાગળ પર ઉતારવી એ જરા મુશ્કેલ છે,પણ નીચેની લીંકો તેની રચના અને સંચાલનનો સચોટપણે ખ્યાલ જરૂરથી આપશે.

&è-:  નાગરિક ઘડતર

¹è -:  part-1   part-2   part-3      part-4     part-5   part-6  patr-7    patr-8

અમારા નાગરિક ઘડતરનું સ્વરૂપ એ કોઈ સ્થિર-જડતા ભર્યું નિર્જીવ નથી, માટે એમાં યોગ્ય બદલાવ માટે આપના સૂચનો પણ આવકાર્ય છે. 

“Guide” તરીકેની આપણી સજ્જતા કેટલી ?

U  બાળકના શૈક્ષણિક સફરમાં “Guide” તરીકેની આપણી સજ્જતા કેટલી ? 

       મિત્રો, નવીન શૈક્ષણિક સત્રની શરૂઆત થઇ ચુકી છે. આપના વર્ગખંડો નવા બાળ-સાથી મિત્રોથી સજ્જ થઇ ચુક્યા હશે. બાળકોની આંખોમાં એક નવીન કુતૂહલ આપને વંચાતી હશે.આપ પણ આપણા આ નવા સાથી મિત્રો સાથે શૈક્ષણિક સફરમાં જવા ઉત્સાહથી ભરેલા હશો. આપ જયારે ગાઈડ તરીકે  આ બાળકોની સાથે એક વર્ષની શૈક્ષણિક સફર કરવાના છો ત્યારે આપે એક યોગ્ય ગાઈડની ભૂમિકાની સમજથી આપ સજ્જ છો ખરા ?? ચાલો, માની લો કે તમે પ્રવાસે નીકળ્યા છો અને તમને નીચે જેવી કોઈ વ્યક્તિ Guide તરીકે મળે જેમ કે ...

1.      તમે જે સ્થળોની મુલાકાત લેવાના છો તે સ્થળો અને તેના સંદર્ભથી અજાણ હોય..

2.      તે તમારી સાથે પૂરેપૂરો સમય ન ફાળવતા મોબાઈલ અથવા તો અન્ય કામમાં વારે-વારે વ્યસ્ત રહેતો હોય...

3.      કોઈ વસ્તુ-વ્યક્તિ વિષે પૂછતાં જવાબ ટાળવાની વૃત્તિ ધરાવતો હોય અથવા તો તેનો વળતો જવાબ તુમાખી ભર્યો હોય...

4.      કોઈ વસ્તુ વિષે તેને પૂછતાં પણ તમને ડર લાગતો હોય..

5.      તે તમને સારી રીતે [એટલે કે તમે સહેલાઈથી સમજી શકો તેવી ભાષામાં] વ્યક્તિ/ સ્થળ વિષે સમજાવી ન શકતો હોય... અને છેલ્લે ફકતને ફક્ત તમે પૂછો તેટલી જ માહિતી આપતો હોય..

               મિત્રો, આવો ગાઈડ આપણે નથી ઇચ્છતાં કારણ કે તમને લાગશે કે આવા ગાઇડને સાથે લઈને પૈસા પડી જાય તેના કરતાં તો વગર ગાઈડે સ્વ-પ્રયત્ને વધારે સારું જોઈ/જાણી શકીશું. પરંતુ કમનસીબે આવો Option આપણી પાસે હોય છે પરંતુ વર્ગખંડોમાં બાળકો પાસે નથી હોતો !!

 So, God bless them !!   

બાળકોની નવતર શોધ...

નવી પેઢીનું સ્વાગત...

નવી પેઢીનું સ્વાગત- “પ્રવેશોત્સવ”

  પહેલા ધોરણમાં બાળકનો પ્રવેશ એટલે જાણે કે “આનંદોત્સવ”. દરેક વાલી પોતાના બાળકને ભણાવવા માટે ઇચ્છુક હોય છે. ફક્ત ભણાવવા પુરતું ભણાવવા માટે જ નહિ, પરંતુ દરેક વાલીની મનમાં એવી ઈચ્છાઓ પણ હોય છે કે પોતાના મહોલ્લામાં હોંશિયારમાં હોંશિયાર બાળક તરીકે પોતાના બાળકનું જ નામ હોય. વર્ગખંડોમાંની બેઠક વ્યવસ્થાની વાત હોય કે પછી મૂલ્યાંકનની !!! દરેક વાલી ઈચ્છે છે કે મારો બાળક તેના વર્ગમાં અગ્રેસર હોય. પરંતુ આ વાત જો ઊંડાણમાં અથવા તો કહીએ કે ગ્રામ્યકક્ષાએ ફરજ બજાવતાં  શિક્ષક સમક્ષ કરશો તો મારે કે તમારે તે શિક્ષકની થોડી નારાજગી સહેવી પડે તો નવાઈ નહિ. તે શિક્ષકની નારાજગી પણ સ્વાનુભવે ઉદભવેલી પ્રતિક્રિયાનો એક ભાગ હોય છે. મિત્રો, ઘણીવાર આપણી શાળાના કેટલાંક અનિયમિત બાળકોના વાલીને મળવા અથવા તો બાળકને નિયમિતપણે શાળામાં મોકલવા માટે સમજાવવા જતાં ઘણા કડવા અનુભવો પણ થતાં જોવા મળે છે. કેટલાંક વાલીઓનું વર્તન જાણે કે એવું સાબિત કરતું જોવા મળે છે કે જાણે બાળકના શિક્ષણ માટે તેને કોઈ પરવા જ નથી. ત્યારે તેનું વર્તન આપણને હતાશ કરી દે છે. આ તો વિચાર થયો આપણા તરફી હતાશાનો.                            

   હવે વિચાર કરીએ તે વાલીઓનો કે જેઓ ખુદ શિક્ષણના અભાવે વર્ષોથી નકારાત્મક પરિસ્થિતિમાં જીવી રહ્યા છે. શિક્ષણના અભાવે પોતાનામાં રહેલી સ્કીલ્સને વ્યવસાયમાં ફેરવી નથી શકતા અને પરિણામે તેમની સ્કીલ્સ વ્યસનોની પાછળ ક્યાંકને ક્યાંક દબાઈ જતી જોવા મળે છે. શિક્ષણના સ્વાદથી અજાણ તે વાલીની અજાગૃતતાનો ભોગ તેની પછીની પેઢી એટલે કે તેના બાળક પણ બને છે.... પછી તેનો બાળક... પછી તેનો બાળક... આ પરંપરા ક્યાં સુધી ચાલશે ? તે માટેનો હું તમને એક તર્ક આપું.... આપણે આપણી એ પેઢીને યાદ કરીએ કે જે પહેલીવાર શિક્ષિત બની હતી. હોઈ શકે છે કે તમે કે હું અથવા આપણે એક/બે/ત્રણ પેઢીથી શિક્ષીત હોઈશું અને તે સમયે આપણી જે તે પેઢીને કોઈ સારા ગુરુ/ઋષિ/શિક્ષક મળ્યા હશે કે જેણે આપણા તે દાદાને શિક્ષણમાં જોડવા કદાચ એડી ચોટીનું જોર લગાવી દીધું હશે અને તેના ફળ સ્વરૂપે જ કદાચ આપણે સુયોગ્ય  રીતે જીવી રહ્યા છીએ. બસ, આ જ રીતે આપણે પણ હજુ સુધી શિક્ષણની ઘરેડમાં સામેલ ન થઇ શિક્ષણથી દૂર ભાગતી તે પેઢીઓને શિક્ષણ વડે બેઠા કરવા માટે તેની આ પેઢીને તો સામેલ કરવા એડીચોટીનું જોર લગાવવું જ પડશે. આવા જ જોરદાર પ્રયત્નમાં જ્યારે અજ્ઞાની વાલીનું વર્તન જો આપણને હતાશ કરે ત્યારે એ ગુરુને યાદ કરજો જેણે મારી કે તમારી પહેલી પેઢીને શિક્ષિત કરવા માટે આપણી જેમ હતાશ થયા વિના સતત પ્રયત્નમાં રહી કાર્ય કર્યું હતું . મિત્રો, શાળામાં પ્રવેશોત્સવની જ્યારે વાત આવે છે ત્યારે શાળા ફકતને ફક્ત નાના બાળકોને પ્રવેશ આપે છે તેવું ન માનશો ! જાણજો કે દર વર્ષે શાળા એક નવી પેઢીને પ્રવેશ આપી રહી છે, અને આ પેઢીઓને સિંચન કરવાનું કામ આપણે જેટલું તકેદારી પૂર્વકનું કરશું તેટલો જ દેશ, સમાજની સાથે આપણને પણ આપણી પોતાની ભવિષ્યની પેઢી વૈચારિક સમૃદ્ધિવાળી મળશે. શાળાએ દર વર્ષની જેમ આ વર્ષે પણ શાળા પ્રવેશોત્સવની ઉજવણી કરી. અમારો ઉત્સાહ એ પ્રવેશ પામનાર બાળકોના વાલીઓના ઉત્સાહથી ઉત્સાહિત હતો. શાળાના પટાંગણનું વાતાવરણ તો શબ્દો ધ્વારા કદાચિત વર્ણવી ન શકાય તેવું હતું

અત્યાર સુધીમાં શાળાએ ઉજવેલા “પ્રવેશોત્સવ”ને માણવા > “અમારા પ્રવેશોત્સવ”

બાળકોના સર્વાંગી વિકાસનો “હવાલો” જયારે શાળાએ સ્વીકાર્યો છે ત્યારે...

H અમારા ધ્વારેથી  Ê

U બાળકોના સર્વાંગી વિકાસનો “હવાલો” જયારે શાળાએ સ્વીકાર્યો છે ત્યારે...

                                   શાળા એ બાળકોનું ઘડતર સ્થાન છે. શાળા પ્રવેશોત્સવ સમયે વાલી ધ્વારા આપાતા વાલી-સર્ટી રૂપી દસ્તાવેજને જો માનવામાં આવે તો શાળામાં દાખલ થતાં જ બાળક એ સમાજની અમાનત રૂપી મિલકત બની જાય છે. બાળક રૂપી આ સંપતિ વાલી/સમાજ શાળા પાસે એ આશાએ જમા કરી જાય છે જેવી  આશાએ આપણે આપણી મૂડી બેંકો અથવા તો અન્ય જગ્યાએ સુરક્ષિત કરાવી આવીએ છીએ. મિત્રો, ફરક માત્ર એટલો જ છે કે આપણે  આપણી મૂડી જમા કરાવતાં સમયે બેંક-મેનેજરને તેમાં વૃદ્ધિ માટેના સારામાં સારા પ્લાન વિશેની અઢળક ચર્ચા કરીએ છીએ. કારણ કે આપણે જેમ બને તેટલાં વધુ સારા પ્રમાણમાં વૃદ્ધિ ઇચ્છીએ છીએ, જયારે વાલી અથવા તો સમાજ પોતાના બાળક માટે વધુ વિકાસ માટે શિક્ષક પાસે કોઈ એવી વિવિધ શૈક્ષણિક પદ્ધત્તિ વિષે ચર્ચા કરતાં જોવાં મળતાં નથી. કદાચ તેનું કારણ એ જ હશે કે વાલીઓ/સમાજ આપણા પર પૂરેપૂરો વિશ્વાસ ધરાવે છે, તેમેને ખાતરી છે કે મારા બાળક માટે તેની શાળા જે કઈ કરશે અથવા તો જેવી કઈ શૈક્ષણિક પદ્ધત્તિ અપનાવશે તે બાળકના હિતમાં અને હિતેછું તરીકે જ અપનાવશે. આપણે સમાજના આપણી ઉપરના આવા અંધ વિશ્વાસનો એકવાર પણ વિચાર કર્યો છે ખરો ? વિચારીએ કે... આપણી મૂડી કોઈના હવાલે કરતી વખતે  આપણે કેટકેટલી તપાસ કરીએ છીએ ?? તો પછી આપણી શાળાના બાળકોના વાલીઓ પ્રત્યે આપણી પણ એટલી તો ફરજ બને જ છે કે, તેમની મૂડીને સુરક્ષિત અને “જ્ઞાન-વૃદ્ધિ” સાથે પરત કરી શકીએ   તેવું વર્ગખંડોમાં આયોજન કરીએ.  આ વાતનો વિચાર કરતાં-કરતાં ચાલો શાળાએ ભૂતકાળમાં ઉજવેલ “પ્રવેશોત્સવો” ને માણીએ.... >>>>> લીંક પર ક્લિક  કરો  > “નવાનદીસરના પ્રવેશોત્સવો”

લીંક પર ક્લિક  કરો >> "The festival of our commitment towards  society !!

“આ-યોજન”

           

આપણું >  “આ-યોજન”

         મિત્રો, આપણું નવું શૈક્ષણિક સત્ર શરૂ થવા જઈ રહ્યું છે. (વાક્ય વાંચતા જ થશે – “એમાં શું? એ તો થવાનું જ !) સમય એ કોઈ ઘડિયાળ કે કેલેન્ડર ચાલતી શક્તિ નથી. એ ઉપકરણોથી આપણે સમયને માપવાનો પ્રયત્ન કરીએ છીએ. એટલે એ શક્તિને નકારી – “હુહ....એમાં શું ? આ સત્ર પણ આવશે અને જશે !” એવી બેદરકારીથી વર્તીશું તો એ આપણી વ્યવસાયિક પ્રતિબધ્ધતાને લૂણો લગાડ્યા બરાબર કહેવાશે !

        તો શું કરીએ ? નવા સત્રમાં શું નવું કરીશું ? આપણે વર્ષોથી ઉત્સાહ અને ઉમંગથી કાર્યરત રહ્યા જ છીએ. એ જોમમાં આ વખતે “આયોજન” ઉમેરીએ !

        આયોજન કરવાની સૌથી મોટી મર્યાદા એ છે કે “આયોજન મુજબ કાર્ય નથી થઇ શકતું.”  પણ જેમ તાળું માર્યા પછી પણ ઘરમાં ચોરી થાય એનો અર્થ એ નથી કે ઘરને તાળું જ ના મારવું. આયોજન પછી શક્ય છે કે સંપૂર્ણ કાર્ય આયોજન મુજબ ના થાય પણ તેથી આયોજનનું પગથીયું નકામું નથી ઠરતું !

        તો આ વખતે આયોજન પણ આયોજનપૂર્વક કરીએ. તે માટેના કેટલાક મુદ્દા જે અમારા ધ્યાને આવ્યા છે તે જોઈએ – (આપની જવાબદારી બને છે કે એમાં વધુ મુદ્દાઓને ઉમેરો !)

·         આયોજન “વ્યક્તિનું આયોજન ને બદલે “ટીમનું આયોજન” બને.

·         તે એક Road Map  હોય રસ્તો નહિ. – એને જડતાપૂર્વકનું બનાવવાને બદલે એટલું Flexible રાખીએ કે રસ્તો બદલીને પણ મંઝીલે પહોચી શકાય !

·         આયોજનમાં જે થઇ શકે તે જ વિચારવું – શ્રેષ્ઠ પ્રયત્નોની સાથે તેમાં મળનારી નિષ્ફળતા માટેની તૈયારી પણ રાખવી.

·         કાર્ય-આયોજન કોઈ એકના ખભા પર મૂકી દેવાને બદલે તેનું વિકેન્દ્રીકરણ કરવું. ઉપલબ્ધ માનવીય શક્તિઓનો મહત્તમ ઉપયોગ “ટીમ” માટે થાય તે ધ્યાનમાં રાખવું.

·         કાર્ય વહેચણીને વ્યાખ્યાયિત કરીએ – જેથી દરેક પોતાનો રોલ સ્પષ્ટ પણે સમજી શકે.

·         આયોજનમાં ગત વર્ષની સમસ્યાઓ અને આગામી વર્ષની આશાઓનો સુમેળ સાધીએ.

·         શાહમૃગવૃતિ છોડી – પોતાની જમીની હકીકતને પહેલા ધ્યાનમાં લઈએ.

·         આ સિવાય એનું લેખિત ડોક્યુમેન્ટ બનાવીએ જે આપણી ગતિ અને દિશા માપી શકે.

·         એવા ફોરમેટ બનાવીએ કે જે ક્રમશ – વાર્ષિક- સત્ર – માસિક – અઠવાડિક –દૈનિક ચિતાર રજુ કરે !

                               મિત્રો  જ્યારે તમે આ વાંચતા હશો ત્યારે આપણી તાલીમનો સમયગાળો હશે. ત્યાં પણ આયોજનની ચર્ચા કરીએ અને એવા નક્કર – સરળતાથી જોઈ શકાય અને સમજી શકાય તેવા ફોરમેટ બનાવવાનો પ્રયત્ન કરીએ. એ ફોર્મેટ્સ અમને જરૂર મોકલાવજો. એને બધા સુધી વહેચવાનો પ્રયત્ન કરીશું !

આપ શૈક્ષણિક યોજન સુધીની સફર માટેનું આયોજન કરી રહ્યા છો કે નહિ ?

ચાલો, વિસ્તરીએ સમાજ સુધી...

ચાલો, વિસ્તરીએ સમાજ સુધી...

                                 માતા-પિતા [સમાજ] એ શાળાની પહેલી શાળા છે, આમ તો પ્રથમ જ કહી શકાય પરંતુ જ્યારે બાળક શાળામાં દાખલ થઇ શૈક્ષણિક  અથવા સહભ્યાસિક પ્રવૃત્તિઓ ધ્વારા જે કઈંક શિક્ષણ/માર્ગદર્શન/જાણકારી મેળવે છે તેને પૂર્તતા કરવાનું અથવા તો તે મેળવેલ જ્ઞાનનું ઈમ્પ્લીમેન્ટ થઇ થઇ શકે તે માટેનું પર્યાવરણ-યુક્ત પ્લેટફોર્મ તો માતા-પિતા [સમાજ] જ પૂરું પાડે છે અને તે ધ્વારા મેળવેલ અનુભવોના આધારિત શાળાના વર્ગખંડમાં આગળ વધે છે. તેથી જ બાળકના શાળા-પ્રવેશ પછી સમાજ એક પૂરક શાળા બની જાય છે. જે બાળક આઠ વર્ષ સુધી શાળાકીય પર્યાવરણમાં શૈક્ષણિક માર્ગદર્શન વડે શારીરિક સાથે માનસિક વિકાસ પામે છે, ત્યારે તેના પ્રત્યે આપણને લાગણીઓનો તંતુ , ડોર રસ્સો વણાય જાય તે સ્વાભાવિક છે. આજ રીતે જો આઠ વર્ષ સાથે અને સામે રહેનારાં બાળકોના તરફથી વિચારીએ તો બાળકોને પણ શાળાની સાથે સાથે “શૈક્ષણિક માર્ગદર્શકરૂપી માતા-પિતા” એટલે કે શિક્ષકો-મિત્રો સાથે પણ લાગણીઓ વણાઈ હોય તે સ્વાભાવિક છે. આપણને કદાચ લાગણીઓની આ અનુભૂતિ બાળકોની વસમી “શાળા-વિદાય” ની પળે આપણને ન થાય , પરંતુ ભવિષ્યના સમયમાં શૈક્ષણિક પ્રોજેક્ટ/ વાલી સંપર્ક અથવા તો અન્ય કોઈ કામ માટે ગામમાં ગયા હોઈએ અને શાળા માટે ભૂતપૂર્વ બનેલ કોઈ વિદ્યાર્થી આપણને જોતાં આગ્રહ કરી ઘરે બોલાવે અને ફળિયાની વચ્ચે ગુરુ-વંદનાનો ધર્મ બજાવે ત્યારે આપણને પણ તેના પ્રત્યે આપણે ભૂતકાળમાં ગુરુ-ધર્મ બજાવ્યાના આનંદની અનુભુતિ થઇ જાય છે. આઠ-આઠ વર્ષ સુધી આપણી સાથે રહેનાર બાળકને માર્ગદર્શક સાથેતેની કાર્ય શૈલી બાબતે  શૈક્ષણિક ઠપકા અથવા તો કોઈ મુદ્દામાં મતભેદ બાબતે ઉગ્રચર્ચા જેવા સંજોગો ઉભા ન થાય હોય તે માન્યામાં ન આવે તેવી બાબત છે. છતાં પણ આવી બાબતોનો છેદ ઉડાડી ભૂતપૂર્વ બન્યા પછી પણ પોતાના માર્ગદર્શક પ્રત્યે જયારે લાગણીનો આવો વ્યવહાર કરે છે ત્યારે “મિચ્છામી દુકડમ” પણ જાણે માઈક્રો-વર્ડ બનાવી આપણને માફ કર્યાની અનુભૂતિ કરાવી જાય છે.  મિત્રો, આજે આપણી શાળાથી વિદાય લઇ રહેલ આ બાળકો પાછળ  આઠ-આઠ  વર્ષની અથાક મહેનત બાદ તે બાળક પ્રત્યેની આપણી જવાબદારી પૂર્ણ માનતાં હોઈએ તો તે આપણી ભૂલ છે. કારણ કે જો તેના વાલી જાગૃત નહિ હોય તો આપણી આ આઠ-આઠ વર્ષોની મહેનતને મજૂરીમાં ફેરવી નાખતાં વાર નહિ લગાડે !! કારણ કે અમારા માટે કોઈ કાર્યના ઉદેશ્ય માટેના પ્રયત્નોનું ગણિત નીચે મુજબ છે............Ê

 Ø  પ્રયત્નોનું ફળદાયી વળતર = મહેનત

Ø  પ્રયત્નોનું નહિવત્ વળતર= મજૂરી

Ø  પ્રયત્નોનું શૂન્ય વળતર = વેઠ

  જો આપણી અથાક મહેનત બાદ તૈયાર થયેલ વિદ્યાર્થીનો અભ્યાસ તેના અજાગૃત વાલીના કારણે અટકી જશે તો પછી આપણી મહેનતનો કોઈ અર્થ રહેશે નહિ માટે! આપ જ આપની શાળામાંથી વિદાય લેનાર બાળકોનું ગણિત લગાવી અને જ્યાં-જ્યાં શેષ નહીવત અથવા તો શૂન્ય આવશે તેવું લાગતું હોય તો તેવા બાળકોના વાલીઓને [smc સભ્ય/ પાડોશીઓ/ સંબંધી ધ્વારા] સમજાવવાનો એક વધુ સચોટપણે પ્રયત્ન આદરી દો નહિ તો આપણો પરિશ્રમ અને બાળકનું ભવિષ્ય આ બંનેનું ભવિષ્ય તો અંધકારમય જ સમજો! અને વિચારો કે વાલીની અજાગૃતતાનો ભોગ બનેલ તે વિદ્યાર્થી જયારે થોડાક વર્ષો પછી વાલી તરીકે આવશે ત્યારે ? આમ પેઢીઓ સુધી આપણા પ્રયત્નો વેઠ જ બન્યા કરે તેના કરતાં તો બહેતર છે કે એક “અભ્યર્થના-પત્ર” સહિતનો પૂરી તાકાતથી એક પેઢીએ એ સચોટ પ્રયત્ન કરી લઈએ !!

                    જો આપણે પ્રાચીન વાતોને વાગોળીએ તો ઋષિ રૂપી શિક્ષકનુ સ્થાન સમાજમાં વૈદરાજ કરતાં પણ ઊંચું ગણાતું હતું, કારણ કે તે સમયે વૈદરાજ માણસને જીવંત રાખવાનું કામ કરતાં હતાં પરંતુ  શિક્ષક સમાજને જીવંત રાખવાનું કાર્ય કરતાં હતાં, અને તેવું જ ઉચ્ચ સ્થાન સમાજમાં ફરીથી મેળવવા માટે આપણે આપણું કાર્યક્ષેત્ર વર્ગખંડો કે વિદ્યાર્થી પૂરતું સીમિત ન બનાવતાં સમાજના દરેક ખૂણા સુધી વિસ્તરિત બનાવવું જ રહ્યું!!!

                  અમારા પ્રયત્નોનું “પરિણામ”  અમે ચોક્કસથી આપને જણાવીશું, ત્યાં સુધી ગતવર્ષોમાં કરેલ અમારા પ્રયત્નોને આપ આપેલ લીંકો પર જોઈ શકો છો.  

>>>    “ અભ્યર્થના સહ શુભેચ્છાઓ"  &  “ અભ્યર્થના "