યુ વિલ બી મિસ્ડ !

યુ વિલ બી મિસ્ડ !

જો કે એવું જ લખાયેલું છે શિક્ષકના લલાટે ! વૃક્ષ પર તેના જીવનકાળ દરમ્યાન લાગતા દરેક ફળને તે મિસ કરતુ જ હશે. પણ એનું “વૃક્ષત્વ” એમાં જ છે કે એ ફળને પોતાનાથી વિખૂટું પાડે ! એમ આપણું “શિક્ષકત્વ” એમાં જ છે કે આપણે એક બાળકને કિશોર અવસ્થા સુધી જવામાં તેના સાથી બનીએ અને પછી હળવેકથી તેની આંગળી છોડી-તેના નવા આયામો તરફ પ્રેરિત કરીએ.

મુશ્કેલ તો હોય છે (કદાચ એટલે અમે એક પણ વખત આઠમાં ધોરણના વિદ્યાર્થીઓનો વિદાય સમારંભ નથી યોજ્યો) હા, અભ્યર્થના માટે મળીએ – પણ એમાં તો વાલીઓ હોય – બીજા બધા ધોરણના વિદ્યાર્થીઓનો કલબલાટ હોય – અને અમે સહજતાથી છુટા પડી જઈએ – કોઈકવાર એવો વિચાર આવે કે જો વિધિસર – હવે આપણે નહિ મળીએ એવું કહેવું – કાલે શાળાનો દરવાજો ખુલશે અને તમે અહી દરવાજે નહી હો- એવું વિચારવું – આંખો ભીંજવી જાત !

આ વખત શાળામાંથી આવા ૨૧ વિદ્યાર્થીઓ પોતાનો આગામી પંથ કાપવા અમને વણબોલાયેલી રીતે “અલવિદા” કહી ગયા ! રવિ કે જે એના મામાને ત્યાં રહી ભણ્યો એ તો વિધિસર રીતે બધા શિક્ષકોને કહી આવ્યો કે હવે મળીએ ના મળીએ ! અને એને જોઈ લાગ્યું કે જીવનમાં કોઈ “એક દિવસ” આપણને અચાનક મોટા કરી નાખે છે –

એમની સાથે પસાર કરેલા વર્ષો એક પછી એક પસાર થઇ રહ્યા છે.....

પોતાનામાં જ રમમાણ રહેતો અલદીપ કેવી સહજતાથી હવે બીજાને મદદ કરતો થયો – વિશાલ તો જાણે શાળાનો પર્યાય – પોતાના ધોરણની હાજરી પૂરવાથી માંડી – એ ધોરણમાં સરાસરી કાઢવી-આખી શાળાની કુલ હાજરી શોધવી – ક્વીઝ તૈયાર કરવી- જાણે એ શિક્ષક બનવા જ જન્મ્યો હોય (એ જુદી વાત છે કે એને કેમિકલ એન્જીનીઅર બનવું છે !) શાળાને તાલુકા કક્ષાએ વકૃત્વ સ્પર્ધામાં પ્રથમ વખત ગજવનાર સંજય – જીલ્લામાં ગોળાફેંક જીતનાર હંસા – અને જેને સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન આખી શાળાને વાંચતી કરવામાં અમુલ્ય ફાળો આપ્યો એવી મનીષા ! પોતાની આગવી છટાથી શાળાના વિવિધ કાર્યક્રમોમાં સંચાલન કરતો જયપાલ ! તો વિજ્ઞાનમાં કૈક શીખે/ક્યાંક વાંચે/જુએ ને તરત જ તેના આધારે તેવું રમકડું બનાવવા મથતા અતુલ અને ફૈઝાન ! માંડ કૈક બોલે એવી અસ્મિતા – ને ક્રિકેટનું બેટ પકડે તો રોજ ધોકો લઇ નીકળી પડતા છોકારાઓની બોલીંગના છોતરા કાઢી નાખે એવી શીતલ ! પોતાની વિષમ (બધાના સાપેક્ષમાં) સ્થિતિમાં ય પોતાની અંદરનું હીર જાળવી રાખનાર હરેશ અને ધવલ ! જેને પોતાની કોઠાસૂઝથી નાગરિક ઘડતરની બાળ સંસદ પોતાનો સિક્કો જમ્વ્યો એવો પ્રિન્સ અને દરેક બાબતને દિલથી સ્વીકારી મચી પડતો ધવલપુરી ! પોતાના અભ્યાસ સાથે જેમણે પોતાના ઘરને પણ સાચવ્યું એવા દિનેશ અને સચિન ! મધ્યપ્રદેશથી અહી રહેવાનું અને તેમાંય ઘણા અઠવાડિયા બીજા ગામમાં તેમ છતાં શાળામાં શક્ય તેટલા દિવસ ભણવાનું રાખ્યું એવો અજય ! ઘેટાં બકરાં અને ગાયો- ઘરે જઈ લેશન કરવાનો તો ઠીક પણ - ચોપડી ઘેર ના લઇ જવાય એવા કેટલાય મહિના હોય – તેમ છતાં આ શાળાકીય શિક્ષણમાં તાલમેલ કરતો હરેશ ભરવાડ ! આ બધાએ અમને ઘણા અનુભવો આપ્યા છે – અમારાથી રીસાયા છે – અમને લડ્યા છે – અમે એમના પર ગુસ્સે થયા છીએ. એમની બેદરકારીને ઝાટકી છે – એમની આંખો દડદડ કરતી દડી પડી છે. પ્રેમથી પસવાર્યા છે-  એવા આ એકવીસ પૂર્જાઓ અમને સતત ઉર્જા આપશે જ –

અને એટલા જ અમે એમને મિસ પણ કરીશું ! 

 

અગાઉના વર્ષની અભ્યર્થના સભા માટે માણવા માટે ક્લિક કરો >>>  અભ્યર્થના

“ જવાબદાર સમાજ “ ના ઘડતરની જવાબદારી કોની ?

“ જવાબદાર સમાજ “ ના ઘડતરની જવાબદારી કોની ?   

પ્રાથમિક શિક્ષણ ના સમતોલન માટે મહત્વના પાયાઓમાં વાલી એટલે કે સમાજ એ પણ વિદ્યાર્થી અને શિક્ષક જેટલું જ મહત્વ ધરાવે છે. બાળકોના શિક્ષણ માટે ફકતને ફક્ત શાળા કે શિક્ષક જ મથતો રહે તો બાળકના શિક્ષણની ગતિ ગોકળગાયની ગતિએ વધતી રહે અને તેનાં પરિણામો પણ ખુબ જ લાંબો સમયગાળો માગી લેતાં હોય છે. ગ્રામીણ કક્ષાએ બાળકોના શિક્ષણ પ્રત્યે વાલીઓની નીરસતા અને શાળા સંસ્થાનો પ્રત્યે શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓમાં અરુચિ બહોળા પ્રમાણમાં જોવા મળે છે અને ઘણા કારણમાં આ પણ એક મોટું કારણ શિક્ષણના પરિણામમાં અસંતોષ માટેનું જોઈ શકાય છે. ઘણી જગ્યાએ સમાજની શિક્ષણ પ્રત્યેની ફક્ત બેજવાબદારી પુરતું ન રહેતાં બાળકોને શાળાની હાજરીમાં પણ અવરોધો ઉભા કરતાં જોઈ શકાય છે અને પરિણામ એ આવે છે કે જ્યાં શાળા અને સમાજ ભેગા મળી મહેનત કરે છે અને જેટલું પરિણામ મળે છે તેટલું  પરિણામ મેળવવા શિક્ષક મથતો જોવા મળી રહે છે. કહેવાય છે કે એક હાથે તાળી ન પડે ! – સમાજ અને શિક્ષક સાથે મળી જો પ્રયત્ન કરે તો જ બાળકમાં શિક્ષણ અસરકારક બની શકે. અજાગૃત વાલીના બાળક ને શાળા સુધી લાવવા માટે શિક્ષકે એટલો પ્રયત્ન કરવો પડે છે જેટલો ફૂટબોલની રમતમાં એક ખેલાડીએ ગોલ કરવા માટે કરવો પડે છે, અને વાલી પણ એટલો જ પ્રયત્ન શિક્ષકને ગોલ ન કરવા દેવા માટેના પ્રયત્નોમાં હોય છે. આવા પ્રયત્નો શિક્ષકે ફકતને ફક્ત એકવાર નહિ પણ તે બાળક માટે સમયાંતરે અને કોઈકને કોઈક બાળક માટે રોજેરોજ કરતા રહેવો પડે છે. પરિણામે આવા બાળકને  વર્ગખંડ સુધી લાવવામાં જ  શિક્ષકની મોટાભાગની એનર્જી વપરાઈ જતી જોવા મળે છે. અને તેની અસર શિક્ષકના શિક્ષણકાર્ય પર અને તેને કારણે સ્વાભાવિકપણે શૈક્ષણિક પરિણામો જોવા મળે છે જે કેટલીકવાર નિરાશા અને હતાશા જન્માવે છે. ત્યારે મનમાં પ્રશ્ન ઉભો થાય છે કે બાળકના શિક્ષણમાં સમાજની જવાબદારી કેટલી ?

                    ગ્રામીણ કક્ષાએ શિક્ષણનું સ્તર નીચું આવવામાં વાલીઓની અજાગૃતતા એ કારણને મોટું ગણવામાં આવે છે. ફરિયાદ છે કે વાલીઓ પોતાના બાળકોના શિક્ષણ પ્રત્યેની જવાબદારીથી દૂર રહે છે અથવા તો અજાગૃતતા બેજવાબદારીભર્યુ વલણ ઉભું કરે છે. એનો સીધો સાદો અર્થ આવા સમાજને બેજવાબદાર ગણાવે છે કે જેઓ પોતાના બાળક પ્રત્યેની જવાબદારીઓથી ભાગી રહ્યો છે. તે ઘણા અંશે વ્યાજબી પણ છે. પરંતુ મિત્રો આપણે કેટલીક શાળાઓમાં દિવાલોસૂત્રોમાં એક સૂત્ર આ પણ વાંચીએ છીએ કે “ શાળા એ સમાજનું ઘડતર કરે છે “ – જો એ સૂત્રને સાચું માનીએ તો અત્યારનો આપણા માટે લાગતો આ બે/જવાબદાર સમાજ એ પણ આપણા  વ્યવસાયિક પૂર્વજોની દેણ છે તે સ્વીકારવું જ રહ્યું. હવે આ સ્થિતિમાં શું થઇ શકે તે બાબતમાં વિચારવું રહ્યું – સરકાર આ માટે કઈંક કરી શકે તે તો તેણે  સમાજમાં શિક્ષણ અને તેના ધ્વારા કેળવણી આવે તે માટે શિક્ષક તરીકે નિમણુંક કરી અને શૈક્ષણિક સંસ્થાનો ઉભા કર્યા. આપણે જયારે આજના વાલીની  તરફ કોઈ ફરિયાદ ફેંકીએ છીએ ત્યારે પ્રશ્ન આપણા વ્યવસાયિક પૂર્વજો તરફ પણ ડોકિયું કરે છે. વિચારો કે આપણી જ બે ચાર પેઢી પાછા જઈ ડોકિયું કરશું તો આપણી પેઢી પહેલાંથી આવી કેળવાયેલી નહોતી ત્યારે કોઈક એવી વ્યક્તિ તો હશે જ કે જેણે આપણી એક પેઢીની કેળવણી પાછળ નોધપાત્ર પ્રયત્ન કર્યો હશે – જેની ફલશ્રુતિરૂપે આજે આપણે કેળવાયેલ વ્યક્તિ તરીકે ગણના થાય છે. 
 આપણે ગ્રામ્યકક્ષાએ જમીની કક્ષાએ કાર્ય કરતાં હોઈ, જે તે સમાજની વચ્ચે રહેતાં હોઈ આપણે જ મુશ્કેલીને અનુભવતાં હોઈ શિક્ષણમાં સમાજની શાળા કે શિક્ષણ પ્રત્યેની અરુચિ અને અરસિકતા દુર કરવા માટે આપણે સરકાર કરતાં પણ વધુ અસરકારક વ્યક્તિ છીએ તે હકીકત આપણે  સ્વીકારવી એ તેનો પ્રથમ ઉકેલ છે. બીજા પ્રયત્નોમાં....

·         સમાજ સાથે સંવાદ ઉભો થાય તેવી તકો ઝડપવી...

·         શિક્ષણ માટે સક્રિય વાલીઓનો ઉપયોગ સામાજિક જાગૃતિ માટે કરવો...

·         વર્ગખંડોમાંની મહેનત વાલીઓ સુધી પહોંચાડવા સોશ્યલ મીડિયાનો ઉપયોગ કરવો... શાળા – ગામનું વોટ્સ અપ ગ્રુપ

·         શાળાકીય પ્રવૃતીઓને ડિસ્પ્લે કરવા ગામના શેરી મહોલ્લાને પ્લેટફોર્મ બનાવવું જેમ કે મહોલ્લા પ્રાર્થના સમાંરભ

·         સ્થાનિક સામાજિક – સાંસ્કૃતિક પ્રસંગોમાં અને સામુહિક કાર્યક્રમોમાં યોગદાન આપી પોતાની હાજરીની / ભાગીદારીની નોંધ લેવડાવવી -

·         વર્ગખંડના દરેક બાળકના વાલીની વ્યવસાયિક પ્રવૃત્તિથી વાકેફતા કેળવવી જેથી બાળકની ગેરહાજરી નિવારવાના ઉકેલો વિશે કોઈ વચલો માર્ગ શોધી વાલીને માર્ગદર્શિત કરી શકાય

આ બધા જ પ્રયત્નો ધ્વારા આપણે ૧૦૦% સફળ થઈશું – બતોર શરત એક કે વિલ થી અને દિલથી લાગી જવું પડશે 

આંખોમાં નવા સપનાં !

આંખોમાં નવા સપનાં !

અને હવે કેટલાકનું સ્વપ્ન છે; મોટી કંપની બનાવવાનું !  કેટલાક પૂછે છે, “આ કેમિકલ એન્જીનીઅર બનવા શું ભણવું પડે ?”

            હા, તેમની સામે પોતાના કાર્યક્ષેત્રમાં સફળ વ્યક્તિઓ આવીને પોતાના સંઘર્ષની વાત કરે ત્યારે આવા સ્વપ્ન વવાય ! અને એ જ સપના ક્યારેક હકીકતનું વટવ્રુક્ષ બનીને સમાજને છાંયડો આપવાનું કામ કરે ! વડોદરા રહેવાસી – અને ફેસબુક માધ્યમથી ખબર પડતી કે –એક દેશ થી બીજા દેશમાં ઉડાઉડ કરે.. એક દિવસ મેસેજ આવ્યો કે “તમારી શાળામાં આવવું છે.” ફોન નંબરની આપ લે થઇ –ઔપચારિક બાળકોની સંખ્યા વગેરેની વાત થઇ. સ્વાર્થ સાધી વિનંતી કરી કે શાળા મોર્નિંગ છે – બાર વાગ્યા પછી તમે પંદર વીસ મિનીટ તમારા વિદ્યાર્થી જીવનની વાતો કરશો તો ગમશે – તેમને સહર્ષ હા પાડી.

યસ, નામ નરેન્દ્ર મિસ્ત્રી, વ્યવસાય કેમિકલ એન્જીનીઅર !

               ચા પીતા પીતા શાળા અને ગામના ઈતિહાસ વિષે થોડી ચર્ચા થઇ – વર્ગોમાં ફર્યા – પણ તેમનામાં છુપાયેલો નખશીખ શિક્ષક બહાર આવ્યો અમારી મધ્યાહન સભામાં. અમને એમ કે એન્જીનીઅર છે એટલે માઈકમાં બોલશે.. આમેય ૨૨૫ જેટલા વિદ્યાર્થીઓ અને ખુલ્લો સભાખંડ ! પણ એમને તો સાવ ગાંધીની જેમ નીચે જ જમાવ્યું... કબૂલવું જોઈએ કે પહેલા ધોરણ થી માંડી આઠમા ધોરણ સુધીના બાળકો સામે પોતાની વાત કરવી અને તે બધા રસપૂર્વક સાંભળી રહે એ શૈલીમાં એ માટે તમારે સારા શિક્ષક હોવું ઘટે ! તેમની વાતો સાંભળવા પહેલી હરોળમાં બેઠેલી અમારી ધોરણ આઠની ટીમ તો ક્લીન બોલ્ડ ! તેમને પોતાની વાતમાં માતા –પિતાની આર્થિક સ્થિતિ વિષે ખ્યાલ રાખવાથી માંડી - ફેસબુક પર ક્વોટ કરી શકાય તેવા અસરકારક વાક્યો “પૈસા ઓછા હોય એ ગરીબ નથી,પૈસાનો યોગ્ય ઉપયોગ ના આવડે એ ગરીબ છે !” ની અસર બધા પર જણાતી હતી. તેમને મળેલ પહેલી સાઈકલ અને ક્રીમરોલ ખાવા પાંચ પૈસા બચાવવા માટે તેમને કરેલી જસ્તોજહદ પણ બાળકોને પોતીકી લાગી. કેમિકલ એન્જીનીયરને પોતાના વિષય સિવાય બીજી બાબતો વાંચવામાં પણ રસ પડે અને જુદા જુદા પંદર દેશોમાં જુદી જુદી કંપની બનાવવા માટે ફરવાની બાબતો પણ બાળકોના આંખમાં સપના અને હોઠ પર મુસ્કાન સ્થાપી રહી હતી. સભા વડોદરાથી ખાસ બનાવી લાવેલા મોતીચુરના લાડવાથી પૂરી થઇ – પણ આઠમાની ટીમને તો હજુ સાંભળવું હતું – જાત જાતના સવાલો કર્યા – જેમાં એમના કાંડે પહેરેલી ઘડિયાળનો ભાવ પણ આવી ગયો !

તેમના શાળામાંથી ગયા બાદ બે સવાલ તરત પૂછાયા – “સાહેબ, ખરેખર એટલા બધા રૂપિયાની ઘડિયાળ હોય ?” અને “આ કેમિકલ એન્જીનીયર બનીએ તો આપણને સીધું કંપની બનાવવાનું જ કામ મળે ?” બંને જવાબો અમે યથાશક્તિ આપ્યા છે.

કારણ, તેઓ એક જ હોમવર્ક બાળકોને આપીને ગયા છે – “સવાલો પૂછવાનું !” થેંક યુ, નરેન્દ્રભાઈ અમારા બાળકોની આંખમાં નવા સ્વપ્ન આંજવા બદલ !

ધોરણ આઠના બાળકો વિશાલ, જયપાલ અને અલદીપના મતે...

રગેરગમાં રંગ, રંગપાંચમનો !!!

રગેરગમાં રંગ, રંગપાંચમનો !!!

           ‘કાલે’ જીવવા માટે આજની આહૂતિ આપવી પડે એવા વ્યવસાયોમાં રોકાયેલા વાલીઓ અને એમના વ્યવસાયને કારણે જેમનું શિક્ષણ હોમાઈ રહ્યું છે એવા અમારા બાળકો ! આર્થિક સ્થિતિને જીવન જીવવાના સ્તરે લાવવા બાળકોને શાળામાં આવતા રોકી, એમના વ્યવસાયની ગાડીને ધક્કો મારવાનું કામ સોપાય. અને જે ફૂલ હજુ ખીલું ખીલું હોય એનામાં બરછટતા વધતી જાય. કેટલાક કિસ્સાઓમાં તો એમને એવી સ્થિતિ પણ ગમી જાય ! કેટલાકની સામાજિક ધારણા જ એવી કે શાળાએ જવું એ કઈ અનિવાર્ય નથી. ભણવાનું કામ ફ્રી ટાઈમમાં કરીશું.

        એટલે એમને મનગમતી પ્રવૃતિઓ નિયમિત યોજવી જ પડે. હોળીની રજાઓ પૂરી થયે આ વખત હોળી શાળાની બહાર ક્યાંક મનાવીશું. – આવું નક્કી થયું. (એમાં આવું નક્કી થયું હતું કે એ વિષે વિચારીશું – એ બાબત હજુ સ્પષ્ટ નથી) શાળા ખુલતાની સાથે – “સાહેબ, ચાંદન ગઢનું કેટલા વાગ્યે?” “રંગ લઇ જવાના છે?” જેવા સવાલોથી સમજાઈ ગયું – કે આજે એમને પીકનીક પર લઇ જવા જ પડશે. સમાચાર ફેલાયા અને સંખ્યા પણ વધી.. અને ટીમ નવાનદીસર ઉપડી ચાંદન ગઢ –જેવા પહોચ્યા કે પાણી પીવાનું ય છોડી, સીધી દોટ – જુદી જુદી લપસણી અને ચકડોળમાં ચકડોળે ! કેટલાક ગ્રુપમાં થેલા લઈને આવ્યા હતા- એમાંથી મમરા,બિસ્કીટ, ચવાણું નીકળ્યા – એકાદના થેલામાં તો રંગ પણ ડોકાયો. ચાંદન ગઢમાં મંડપ બંધાવાનું કામ હતું એટલે – રંગને મ્યાન રાખી – રંગપાંચમ શાળામાં જઈને – એવું ઠરાવ્યું. દોડાદોડી, લપસા-લપસી, ગોળ ગોળ-ગોળ ઘૂમી, લટકા-લટકી, પટકા- પટકી પછી બટાકા પૌવા આરોગી – પાર્ટ ટુ ! છોકરીઓને ક્રિકેટ રમવી પણ બેટ છોકરાઓ લાવ્યા હતા. ઉછીના બેટથી એમને માં શક્તિના પ્રાંગણમાં બેટિંગનો પરચો બતાવ્યો. કેટલાક સાહસવીરો શિક્ષક સાથે ટ્રેકિંગ કરી ડુંગરના છેલ્લા પથ્થર સુધી જઈ આવ્યા ! પરસેવે રેબઝેબ થઇ ગયા – સૌને સિગ્નલ મળ્યો – બેક ટુ પેવેલિયન ! જેને પાણી પીવું હોય એ પી લે ! પણ પાણી-બાળકો-મસ્તી-રંગ- સાથે મળે પછી – ત્યાં જ રંગીન થઇ ગયા !

પાછા વળતા – ગ્રીન હાઉસની મુલાકાત લીધી, પણ અંદરનું વાતાવરણ એટલું ગરમ હતું કે બાળકોને વધુ સમય અંદર રાખવા હિતાવહ ના લાગ્યા ! ગ્રીન હાઉસથી ખેતીના ફાયદાની થોડી ચર્ચા કરી, ભેટમાં મળેલા રંગબેરંગી મરચાં લઇ શાળામાં !

શાળાના દરવાજે ઉતરતાની સાથે જ મસ્તી- અનલીમીટેડ – રંગની છોળો અને બધાના ગાલ રંગીન !