February 19, 2021

નઈ ઉમંગ !!!!!

નઈ ઉમંગ !!!!!

 😎 ઓહો! નિરમલ્યા!” – શાળામાં આવવાનું બંધ થયા પછી પહેલીવાર મળી રહેલા સતીશે બૂમ પાડી. શારીરિક અંતર જાળવવાની સૂચના થોડીવાર માટે હવા થઈ ગઈ.

😕 જે નવાનદીસર ગામમાંથી આવે છે તેઓ ઘરે જઈ નાસ્તો કરી આવશે. બહારથી આવનારા વિદ્યાર્થીઓ પોતાની સાથે નાસ્તાનો ડબ્બો લેતા આવશે. દરેકે પોતાની પાણીની બોટલ લાવવાની છે અને તે શાળામાં ક્રમ મુજબ ગોઠવીને રાખવાની.”

😎 સાહેબ, તો ખોટું કહેવાય. અમેય ઘરેથી ડબ્બો લઈને આવીશું. એટલે અહીં બધાં સાથે બેસીને ખવાય.“

😕 ના, કારણકે અહીંયાં સાથે બેસીને નાસ્તો નથી કરવાનો. બધાંએ મેદાનમાં, ગ્રીન હૉલમાં, કુટિરમાં - એમ છૂટા છૂટા બેસવાનું છે.“

તોય, એટલું તો સારું છે, અમે સાથે ખાધું કહેવાય.”

પહેલીવાર એકદમ નિષ્ઠુર થઈ ના પાડી કે, “તમે જમવા માટે સાથે બેસો, તેમાં તમે નાસ્તાના ડબ્બા અદલાબદલી કર્યા વગર રહો નહીં.”

શાળા ખૂલ્યા પછીના દિવસોમાં આવી બીજી ઘણી માથાકૂટો ચાલુ છે.

તેઓ સાવચેત રહે જરૂરી છે એટલે આવું કડક વલણ રાખ્યા પછી તેમની લાગણીનો આનંદ છે. એકાદ બે વર્ષ પહેલાં એકબીજાને ઓળખતાંય નહોતાં, તેઓ હવે એવા પાક્કા મિત્રો છે કે સાથે રહેવા તલસે છે. તેમાં છોકરીઓ તો વળી ઘરે ગઈ નથી કે પાછી આવી નથી. વાતો ખૂટતી નથી.

વર્ગો પ્રમાણમાં શાંત બન્યા છે. તેમને અમારી વાતો જાણે સાંભળ્યા કરવી છે. શાળા છૂટ્યા પછી દરરોજ તેમને પૂછવાનો રિવાજ છે કે, "કેવો રહ્યો આજનો દિવસ? શું શીખ્યા? મજા પડી કે પડી?" એમાં કેટલાક વીરલા (વીરાંગનાઓ પણ ખરી) બચીને ભાગતા હતા કે આજે વર્ગમાં બહુ ધ્યાન નથી આપ્યું ને સાહેબ પૂછશે તો શું કહીશું? એના બદલે હવે થોડીવાર વધુ શાળામાં રોકાઈ શકે એવા મોકા શોધે છે. અને સામેથી કહે છે કેસાહેબ, હું કહું? આજે..“

નાગરિક ઘડતર અને સંસદ શરૂ કરી નથી એટલે શાળામાં કાર્ય વહેંચણી હજુ સામાન્ય છે પરંતુ જાણે કે બધું તેઓ મિસ કરતાં હોય એમ અત્યારે પૂરા ઉમંગમાં હોય છે. પ્રાર્થના પછી આવનાર પણ હવે એટલા વહેલા આવે કે અમારે કહેવું પડ્યું કે દસ વાગ્યા પહેલાં આવીને ટોળે વળવું નહીં. થર્મલ ગનથી તાપમાન માપી જે તે વિદ્યાર્થીને કહેવાનું, માસ્ક વગર આવનારને માસ્ક આપવાનું, હાથ સેનેટાઈઝ કરી આપવાના અને મેદાનમાં કોઈ બાથંબાથી થાય તેની કાળજી રાખવાની. આવાં નવાં ઉમેરાયેલાં કામ માટે અમારે ખાસ આયોજનો નથી કરવાં પડયાં.

જાણે નવા નવા શાળામાં આવ્યાં હોય તેમ લાગ્યા કરે છે. સામે તેમના અધ્યયન માટે તો ચિંતા છે પણ કેળવણી માટેની ચિંતા અવલોકનો પછી રહી નથી. બાકીનું બધું ફોડી લઈશું એમ લાગે છે. લર્નિંગ suffer નથી થયું, કોઈ ને કોઈ રીતે તેમણે જ્ઞાનની, નવું નવું શીખવાની સફર ચાલું રાખી હતી; તો તેમને મળીને સમજાઈ ગયું છે.

શું લાગે છે – Can we ?









February 07, 2021

રમકડાં – ખોજતે રહો.

રમકડાં – ખોજતે રહો.

છૂટક છૂટક વિચાર થયેલા. શાળામાં રમકડાં લાવીને મૂકેલા પણ ખરા. તેમનો ઉપયોગ શાળામાં હજુ ઓફિશિયલ રીતે દાખલ ના કહેવાય પરંતુ આવતા તો હોય એવા બાળકો માટે થતો. ઘરે જેવા રમકડાં રમવા ના મળે એવા કેટલાક રમકડાંની ટોપલી (કે ટોપલો) ભરેલો રહેતો. (દરેકને પોતે બચપણમાં કઈ રીતે રમકડાં સાચવતા એ યાદ આવી જ ગયું હશે.) મોટા થવાનું આ એક નુકશાન થયું છે કે નાના હતા ત્યારે રમકડાં આપણી “જાન” હતા એ ભૂલી જવાયું છે.

(જવાબમાં લખજો કે તમારું પ્રિય રમકડું કયું હતું ?)

દિવસો સુધીના રિસમણાં, એકાદ ટાઈમ ખાવાનો ત્યાગ, મમ્મી કે પપ્પા સામે અહિંસક આંદોલન એ બધુ  આપણે રમકડાં માટે કર્યું જ હતું. હવે, આપણે આપણી આસપાસના બાળકોને આ બધુ માગતા જોઈએ ત્યારે કહી કે એક રમકડાં માટે આમ શું કામ કરે છે ?

ત્યારે આપણે ચૂકી જઈએ છીએ કે રમકડાં માત્ર રમતને જ નહીં, જીવનને ધબકારે ચઢાવે છે. યાદ કરો કે રમકડાં વડે જ આપણી દોસ્તીઓ થયેલી. દોસ્તો સાથે મળી રમેલ  રમકડાં હજુ પણ જોઈએ તો એ દોસ્તો યાદ આવી જાય છે. એ જ રમકડાં આપણને આપણા મોટેરાઓને જોઈને અનુકરણ કરવામાં મદદ કરતાં. એ જ કોઈક નાનકડી બંદૂક લઈ સૈનિક બનવાનું સપનું જોતાં. રામાયણ સિરિયલ જોયા પછી એ સમયમાં ભાગ્યે જ કોઈક હશે કે જેને તીર કામઠું બનાવી ને બાણ ચલાવવાનું ના શીખ્યું હોય. વગાડતા આવડે કે ના આવડે મેળામાંથી કૃષ્ણની એક્ટિંગ કરવા વાંસળી જરૂર લઈ આવતા. આમ,રમકડાં સંસ્કૃતિ વાહક પણ છે.

જે મોટેરાઓ માટે કહીએ છીએ કે તે કેવા પુસ્તકો વાંચે છે અથવા તેના મિત્રો કોણ છે ? તેના આધારે તે માણસ કેવો હોય એ કહી શકાય. એમ બાળકોના હાથમાં મુકાયેલા રમકડાં શું તેના વલણ પર અસર નહીં કરતાં હોય ? કરે જ. આ વર્ષથી શરૂ થયેલા ટોયફેર માટેનો પત્ર આવ્યો. શરૂઆતમાં ગંભીરતાથી નહોતો લીધો કે આમાં આપણે શું કરીશું ? ઓનલાઈન ક્લાસમાં તે પત્ર વિષે માત્ર વાત કરી. (મનમાં તો એમ જ  હતું કે આવા સમયમાં વળી રમકડાં પર આ બાળકો બહુ ધ્યાન ક્યાંથી આપવાના?) ક્લાસ પૂરો થયા પછી  રાજનો ફોન આવ્યો કે સર તમે કહો છો એ મે ટોય હેકથોનમાં ભાગ લીધો છે એ જ કે બીજું ? અને અમને થયું કે હજુ આટલા વર્ષો પછી પણ આ બધાની શક્તિઓ અને રસરૂચીઓ જાણવામાં થાપ ખવાઇ જ જાય છે. એક એન. જી. ઓ વડે થ્રો કરવામાં આવેલા ટોય હેકથોનમાં રાજ (ધોરણ -8) એ રજીસ્ટ્રેશન એની મેળે કરવી દીધેલું.  તેને આવા રમકડાં બનાવવામાં રસ હશે જ. એ અમે કેમ ચૂકી ગયા એ સવાલ અમને ખટક્યો !

“ના, એ જુદું છે, કાલે એના વિષે વિગતે વાત કરીશું”  બીજા દિવસે ઓનલાઈન ક્લાસમાં તેના વિષે વિગતે વાત કરી. તેમણે જ બનાવેલ કયા કયા રમકડાં ફરી બનાવી ને રજૂ કરી શકે તેની પણ વાત થઈ. સાથે જ નવા આઇડિયા શું છે તમારા ? કઈ કઈ જૂની વસ્તુઓ તોડવી પડશે ? જેવી ચર્ચાઓ પછી તેઓ રમકડાં બનાવતા ગયા અને અમને કહેતા ગયા. ટોયફેરમાં સંદીપની હોડી, યશવંતનું બોર મશીન, રાજનો કરોળિયો તો દેવનું વોટર રોકેટ.

તેમાંથી રાજનો “ડાન્સિંગ કરોળિયો” 😍જિલ્લા સુધી અને શાંતિલાલનું ભાગ પાડવાનું રમકડું રાજ્ય 😍 સુધી પ્રતિનિધિત્વ કરી આવ્યું.

ટોયફેર બીજું શું શીખવે?  અમને એક ઝટકો જરૂર આપી આપી ગયો કે જેટલું જાણશો તમારા બાળકો વિષે, તેમની શક્તિઓ વિષે, તેમની રસરૂચીઓ વિષે – ઓછું પડશે. એટલે બસ ખોજતે રહો.