હથોડી લઈને ફરશો તો સામે ખીલીઓ જ દેખાશે !

હથોડી લઈને ફરશો તો સામે ખીલીઓ જ દેખાશે !

વેકેશન પૂરું થયું છે અને આપણા બાળકો ફરી આપણી સાથે જીવવા  આવી ગયાં છે ! વેકેશન પડે અને બાળકો શાળામાં ન આવે તે દિવસો ખાલી ખાલી  જેવા લાગે છે. જાણે ઘરનાં બાળકો મામા-માસીના ઘરે જાય અને ઘરમાં સન્નાટો અનુભવાય ! બાળકો વિનાનું ઘર એટલે વરસાદ વગરનો શ્રાવણ. બસ, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની પણ સ્થિતિ એવી જ હોય છે. શિક્ષક તરીકે તમારા અનુભવો પણ એવા જ હશે. વેકેશનમાં શાળાએ જાઓ ત્યારે ત્યાં એકલા આપણે બહુ બહુ તો એકાદ-બે કલાક રોકાઈએ. તેનું કારણ શાળામાં કોઈ કામકાજ નથી હોતું એવું નથી, પરંતુ બાળકો વિનાની શાળા આપણને ભેંકાર લાગે છે. વેકેશનમાં શાળાએ ગયા હોઈએ અને એવા સમયે કેમ્પસની બહારથી કોઈ બાળક જઈ રહ્યું હોય, તો પણ આપણે બૂમ પાડીને બોલાવીએ. “શું કરે છે રજાઓમાં…” વગેરે પ્રશ્નોત્તરી કરતા હોઈએ છીએ ! આ વર્તન બતાવે છે કે શાળા અને બાળકને આપણે સૌએ ક્યારેય અલગ રીતે કલ્પી નથી.

બીજી તરફ બાળકોના ઘરના માહોલ તરફ નજર નાખીએ તો વાલીઓના મોં પર મોટેભાગે એવો ડાયલોગ સાંભળવા મળે કે, આ વેકેશન જલદી પૂરું થાય તો સારું, અમે તો કંટાળ્યા આ વાંદરાઓથી ! ઘણીવાર તો આપણને શાબાશી પણ આપે કે, સાહેબ, કેવી રીતે આખો દિવસ સંભાળો છો આ તોફાનીઓને ? પરંતુ બીજી બાજુ, જે વાલી બાળક ઘરમાં ન હોય ત્યારે સૂનમૂન એટલે કે એકલતાનો અનુભવ કરે છે. આવા અનુભવો કહી આપે છે કે બાળકોને તમે પ્રેમ કરી શકો અથવા તેના પર ગુસ્સે થઈ શકો, પરંતુ તેને અવગણી ન શકો !

બાળકો જ્યારે શાળામાં આવે છે ત્યારે આપણી આખી શાળા સંભાળી લેતા હોય છે. આપણી શાળામાં ચાલતી નાગરિક ઊઘડતર પ્રવૃત્તિને જો તમે બારીકાઈથી જોશો તો તમને ખ્યાલ આવશે કે બાળકો ફક્ત શાળા સંભાળી લેવા પૂરતા મર્યાદિત નથી. તેઓ આખી શાળાનું સંચાલન કરે છે. શાળામાં શિક્ષકો સહિત બધાં જ બાળકો સમયસર આવે, શાળા વ્યવસ્થામાં સોંપાયેલ કામગીરીમાં જોડાય, શિક્ષકોનું દૈનિક આયોજન ચેક થાય, રેડિયો પર આજના દરેક શિક્ષકનું પ્લાનિંગ શું છે તેની જાહેરાત થાય, પ્રાર્થનામાં પ્રવૃત્તિ, પ્રોગ્રામના પરિપત્રોનું વાંચન થાય અને તે કરવા માટેનું આયોજન કરાય. આ બધું તેઓ કરી રહ્યાં છે. बोले तो पूरी पाठशाला वोही दौड़ा रहे हैं !

હવે જ્યારે કામગીરી, વ્યવસ્થાપન, સંચાલન વગેરેમાં કોઈ કામ કરે ત્યારે ૧૦૦% ચાન્સ છે ભૂલો થવાના ! ત્યારે સૌથી મહત્વનું પાસું છે, તેનો ઉત્સાહ વધારવો ! કારણ કે આપણી જ વાત કરો ને ! તમે કે હું શાળામાં ખૂબ ખંતપૂર્વક આપણી ફરજ નિભાવી રહ્યાં હોઈએ અને એકાદ નાની ભૂલમાં કોઈક વાલી કે શાળા પરિવારનો સભ્ય તમને ઠપકો આપે તો ? તરત આપણામાં થતા માનસિક ફેરફારમાં પહેલો ફેરફાર છે, હતોત્સાહિત થઈ જવું ! તરત જે તે કામ પ્રત્યેનો અણગમો પેદા થાય. કોઈક કારણસર દબાણવશ થઈને કામ કરવું પડે તોય પહેલાં જેવું પરિણામ મેળવવું મુશ્કેલ છે. આવી સ્થિતિમાં ભૂલ થવાની સંભાવનાઓ અનેકગણી વધી જતી હોય છે. આ દ્રષ્ટિએ આપણે આપણાં બાળકોને જોવાની શરૂઆત કરીએ તો ખ્યાલ આવશે કે શાળા સંચાલન નાના બાળકોના ખેલ નથી. તેમાં ટ્રાય એન્ડ એરર, ફરી ટ્રાય, ફરી પાછું ટ્રાય અને એરર, આવું ક્રમશઃ ચાલતું રહેતું હોય છે. આવી સ્થિતિમાં આપણો રોલ શું હોય તે મહત્વનું છે. આ વાત પર એક કહેવત યાદ આવે છે : જો તમે હથોડી લઈને ફરશો તો તમને બધે ખીલીઓ દેખાશે !

સીધું અને સરળ છે કે આપણા સૌનું કામ બાળકોના કામમાં ઉત્સાહ પૂરવાનું છે. તેમની ભૂલોને સતત જોવાની ટેવ આપણા હાથમાં હથોડી પકડવા જેવી સ્થિતિ સર્જશે અને પછી તો સતત આપણને બાળકોની ભૂલો અને બાળકો આપણને ખીલીઓ જેવા જ નજરે આવશે ! આવામાં જાણીજોઈને પણ બાળકોની ભૂલોને અવગણવી એ આપણા, આપણી શાળા માટે અને ખાસ તો બાળક માટે ખૂબ આશીર્વાદરૂપ બનશે. કારણ ફરી યાદ કરાવી લઉં કે બાળક ટ્રાય અને એરર વડે જ  શીખે છે ! અને એ શીખેલું ફરી નવા માટે ટ્રાય કરવા ઉત્સાહિત બને છે. ચાલો, નવા વર્ષમાં શાળા સંચાલન માટેની તૈયારીઓના પ્રથમ પગથિયું એવું ગ્રુપ વિભાજનને આ વીડિયો વડે માણીએ !

નાગરિક ઉઘડતર – ગ્રુપ વિભાજન